نقش فتوسنتز و تعرق سنبله در تعیین اندازه مخزن دانه جو

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

به‌منظور بررسی اهمیت فتوسنتز و تعرق سنبله در تعیین اندازه مخزن دانه جو، آزمایشی گلدانی در فضای باز گلخانه غلات دانشکده کشاورزی کرج در فاصله زمانی دیماه 1384 و خرداد 1385 انجام شد. آزمایش در قالب طرح کاملا تصادفی به‌صورت فاکتوریل در سه تکرار و چهار گلدان در هر واحد آزمایشی طراحی شد. عامل‌‌های مورد بررسی عبارت بودند از چهار رقم جو شش ردیفه به نام‎های M80-7، بدون پوشش، ریحان و والفجر و تیمارها عبارت بودند از شاهد، حذف فتوسنتز سنبله و حذف فتوسنتز + کاهش شدت تعرق سنبله که در زمان ظهور سنبله در هر رقم اعمال شدند. نتایج نشان داد که تیمار حذف فتوسنتز سنبله در رقم‎های M80-7 و بدون پوشش و تیمار کاهش تعرق سنبله در رقم‎های ریحان و والفجر وزن دانه و سنبله را کاهش دادند. وجود همبستگی مثبت بین وزن سنبله و وزن هزار دانه نشان داد که اثر تیمارها بر کاهش اندازه مخزن از طریق کاهش میانگین وزن دانه بوده است. همچنین درصد پروتئین دانه افزایش یافت اما محتوای پروتئین سنبله تغییری پیدا نکرد. همبستگی منفی بین وزن هزار دانه و درصد پروتئین دانه نشان داد که تیمارهای آزمایش اثری بر تجمع پروتئین دانه نداشته‌‌اند و تغییرات محتوای پروتئین دانه ناشی از تغییر تجمع نشاسته در آن بوده است. از سوی دیگر با اینکه کاهش تعرق سنبله سبب کاهش معنی‎دار وزن سنبله و وزن هزار دانه رقم‌های ریحان و والفجر شد اما وزن ساقه تغییری نکرد. این امر نشان داد که تغییرات انتقال مجدد نتوانسته است اثر کاهش شدت تعرق را، که شاید به سبب کاهش ورود سیتوکینین به دانه‌‎ها باشد، جبران کند. به نظر می‌‌رسد فتوسنتز و تعرق سنبله به‌ترتیب از طریق تامین ماده پرورده و تنظیم میزان ورود سیتوکینین به دانه‌ها نقش مهمی در تعیین اندازه نهایی مخزن دانه دارد.

عنوان مقاله [English]

Role of ear photosynthesis and transpiration in sink size determination in barley

چکیده [English]

In order to investigate the contribution of ear photosynthesis and cytokinin in determining grain sink size, a pot study was conducted during January to June 2005 in Cereal Glasshouse of Faculty of Agriculture of Karaj, Iran. Experiment was conducted in a complete randomized design with a factorial arrangement of two factors, three replications and four pots in each plot. Factors included cultivar in four levels and treatments in three levels. Cultivars were: M80-7, Hull-less, Reihan and Walfajr. Treatments were control, removal of ear photosynthesis and removal of ear photosynthesis plus reducing ear transpiration. All treatments were made immediately after ear emergence. Results indicated that ear and 1000- grain weights were reduced by removal of ear photosynthesis in M80-7 and Hill-less and by reducing of ear transpiration in Reihan and Walfajr. Positive correlation between ear and 1000-grain weight suggested that treatments affected sink size via reduction in mean grain weight. Also, treatments increased protein concentration but had no effect on ear protein content. Since there was a negative correlation between 1000-grain weight and grain protein concentration, it was concluded that increased grain protein concentration was a consequence of decreased starch accumulation in grains. On the other hand, reduced ear transpiration did not induce any changes in stem mass; therefore stem remobilization did not compensate for reduction in final grain yield. It seems that ear photosynthesis and transpiration have significant role in determining sink size by providing photoassimilates and regulating cytokinin flux to developing kernels.