دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 19 2 2026 06 22 The effects of zeolite and bio fertilizers on nutrient uptake in two corn cultivars (cv. 6010 and ns71) اثرات زئولیت و کودهای محرک رشد بر جذب عناصر غذایی در دو رقم ذرت (6010 و ns71) در شهرستان نکا 1 21 7780 10.22069/ejcp.2026.22695.2640 FA هرمز فلاح دانشگاه آزاد اسلامی، واحد آیت‌الله آملی، دانشیار گروه زراعت، آمل، ایران 0000-0002-7434-3140 حسین چمانی دانشجوی دکتری،گروه زراعت، واحد آیت الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران، یوسف نیک نژاد دانشیار، گروه زراعت، واحد آیت الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران داود براری استادیار، گروه زراعت، واحد آیت الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران هرمز فلاح آملی دانشیار، گروه زراعت، واحد آیت الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران 0000-0002-7434-3140 Journal Article 2025 07 22 Abstract Background and purpose: The use of mineral soil conditioners such as natural zeolite compounds to improve the physical and chemical properties of the soil and to prevent the wastage of chemical fertilizers and also to eliminate the destructive effects caused by the use of chemical fertilizers in agricultural fields is one of the modern solutions. Although the use of chemical fertilizers to compensate for the lack of nutrients and increase plant yield is known as a quick solution, but the use of these fertilizers in many cases leads to environmental pollution, ecological damage and ultimately increases production costs, so fertilizers Biological as natural inputs can be used as a supplement or substitute for chemical fertilizers that It has recently received attention. The present study was conducted with the aim of the effects of zeolite and biofertilizers on the absorption of nutrients in two varieties of corn (6010 and ns71) in Neka city. Materials and methods: This research was carried out during the agricultural years of 1396-1397 and 1397-1398 in Mazandaran province, Neka city, in the form of one-time chopped plots in the form of a randomized complete block design with three replications. Corn cultivars in two levels of corn 6010 and ns71 as the main factor and the use of zeolite and biological fertilizers in six levels of zeolite consumption, bacteria consumption, mushroom consumption, zeolite + bacteria consumption, zeolite + mushroom consumption and zeolite + bacteria + mushroom consumption as secondary factors. are considered Results: The results showed that The highest nitrogen and zinc content in soil was obtained by combined application of zeolite and biofertilizers, while the maximum phosphorus and iron content in the soil was obtained by separate application of zeolite. The highest reduction of soil phosphorus in both crop years related to the treatment of zeolite+bacteria+fungus and the separate use of bacteria was obtained with an average of 9.04 and 9.13 ppm, respectively. Also, the maximum reduction of soil iron was achieved with the simultaneous application of zeolite+bacteria+fungus with about 25% reduction compared to zeolite treatment in the first year in ns71 variety. The maximum soil potassium content was obtained with an average of 383.8 ppm in the conditions of individual application of bacteria for cultivar 6010 during both cropping years, and the lowest soil potassium content with a decrease of about 47.3 and 45.8 percent respectively for The cultivars 6010 and ns71 were obtained under conditions of combined use of zeolite+bacteria+fungus. The minimum content of zinc in the soil was observed in the conditions of separate use of bacteria and fungi in both years of the study. The minimum soil magnesium content with decrease of about 20.2% was obtained for ns71 variety in the first year of the experiment. Conclusion: The obtained results showed that the simultaneous application of zeolite+bacteria+fungus caused the maximum reduction of pH in the soil. Keywords: Bacteria, Fungus, Maize, Nutrient, Yield, Zeolite چکیده سابقه و هدف: استفاده از اصلاح‎کننده‎های معدنی خاک نظیر ترکیبات طبیعی زئولیت جهت اصلاح خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک و جلوگیری از هدرروی کودهای شیمیایی و همچنین برطرف نمودن اثرات تخریبی ناشی از مصرف کودهای شیمیایی در مزارع کشاورزی یکی از راهکارهای مدرنی است که اخیراً مورد توجه قرار گرفته است. با وجود اینکه مصرف کودهای شیمیایی جهت جبران کمبود عناصر غذایی و افزایش عملکرد گیاه به عنوان یک راهکار سریع شناخته شده است ولی کاربرد این کودها در بسیاری از موارد منجر به ایجاد آلودگی‌های زیست محیطی، خسارات اکولوژیکی و در نهایت باعث افزایش هزینه‌های تولید می‌گردد بنابراین کودهای زیستی به عنوان نهاده‌های طبیعی می‌توانند به صورت مکمل یا جایگزین کودهای شیمیایی مورد استفاده قرار گیرند پژوهش حاضر با هدف اثرات زئولیت و کودهای زیستی بر جذب عناصر غذایی در دو رقم ذرت (6010 و ns71) در شهرستان نکا انجام شد. مواد و روش‌ها: این پژوهش طی سال‎های زراعی 97-1396 و 98-1397 در استان مازندران، شهرستان نکا به صورت کرت‎های یک‎بار خرد شده در قالب طرح بلوک‎های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. ارقام ذرت در دو سطح ذرت 6010 وns71 به عنوان عامل اصلی و کاربرد زئولیت و کودهای زیستی در شش سطح مصرف زئولیت، مصرف باکتری، مصرف قارچ، مصرف زئولیت+باکتری، مصرف زئولیت+قارچ و مصرف زئولیت+باکتری+قارچ به عنوان عامل فرعی در نظر گرفته شده‎اند یافته‌ها: نتایج نشان داد بیشترین محتوای نیتروژن و روی در خاک در تیمار ترکیبی زئولیت و کودهای زیستی اتفاق افتاد. حداکثر کاهش در محتوای فسفر خاک در هردو سال زراعی مربوط به تیمار زئولیت+باکتری+قارچ و مصرف جداگانه باکتری به ترتیب با میانگین 04/9 و 13/9 پی‌پی‌ام حاصل شد. همچنین بیشترین کاهش آهن خاک نیز با مصرف همزمان زئولیت+باکتری+قارچ با حدود 25 درصد کاهش نسبت به تیمار زئولیت در سال اول در رقم ns71 به‌دست آمد. بیشترین محتوای پتاسیم خاک با میانگین 8/383 پی‌پی‌ام در شرایط کاربرد انفرادی باکتری برای رقم 6010 طی هر دو سال زراعی حاصل شد، و کمترین محتوای پتاسیم خاک به‌ترتیب با حدود 3/47 و 8/45 درصد کاهش برای ارقام 6010 و ns71 در شرایط مصرف ترکیبی زئولیت+باکتری+قارچ به‌دست آمد. کمترین محتوای روی خاک در شرایط مصرف جداگانه باکتری و قارچ در هر دو سال مورد مطالعه مشاهده گردید. کمترین محتوای منیزیم خاک با حدود 2/20 درصد کاهش برای رقم ns71 در سال اول آزمایش حاصل گردید نتیجه گیری: نتایج به‎دست آمده کاربرد همزمان زئولیت+باکتری+قارچ موجب حداکثر کاهش pH در خاک شد. واژه های کلیدی: باکتری، قارچ، زئولیت، ذرت ، عناصر غذایی

https://ejcp.gau.ac.ir/article_7780_c1dee5d64d7f1023cf9a852ead22700e.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 19 2 2026 06 22 Evaluation of grain yield and biological yield performance stability of vetch genotypes using AMMI, BLUP and MTSI Indexes ارزیابی پایداری عملکرد دانه و زیست توده ژنوتیپ‎های ماشک بر اساس شاخص‎های مبتنی بر مدل‎هایAMMI ، BLUP و MTSI MTSI 23 49 7821 10.22069/ejcp.2026.23678.2688 FA پیام پزشکپور دانشیار پژوهشی، بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج بهروز واعظی مربی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یاسوج، ایران زینب سبزی مربی، بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایلام، مسلم مهین خواه مربی، بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایلام، Journal Article 2025 07 02 Extended Abstract Common vetch (Vicia sativa L.) is a widely distributed legume used mainly as forage and green ma-nure. It is an important feed source in Iran’s rangelands, especially during winter and early spring, yet its genetic diversity for key agronomic traits such as forage and seed yield is still poorly understood. Because of its adaptability to low‑input and organic farming systems and its nitrogen‑fixing ability, common vetch is well suited for crop rotation in low‑rainfall areas as an alternative to continuous ce-real cultivation. Additionally, intercropping vetch with cereals, without requiring nitrogen fertilizers, can improve soil fertility and increase overall system productivity. Using mixed-effects models, Best Linear Unbiased Predictions (BLUPs) are estimated to accurately quantify the genotype × environment interaction (G×E). These estimates are subsequently evaluated through the Additive Main effects and Multiplicative Interaction (AMMI) analysis and singular value decomposition (SVD). The integration of AMMI and BLUP methodologies enables a more precise assessment of random effects and facili-tates the computation of genotype stability indices based on the Weighted Average of Absolute BLUP Scores (WAASB). The study aims to identify high‑yielding and stable common vetch genotypes un-der autumn sowing conditions. Using the Multi‑Trait Stability Index (MTSI), researchers evaluate gen-otypes more accurately by simultaneously considering multiple traits across different environments. Material and Methods: In this study, 8 promising vetch genotypes along with “Maragheh”, and “Tolo” cultivars were cultivat-ed in a randomized complete block design for five consecutive cropping years (2019-2024) in Kogiluyeh and Boyer Ahmad / Gachsaran, Lorestan/Khoramabad, Ilam/chardavel and Mehran. The seeding rate was set at 150 seeds per square meter. Seeds were sown in four rows, each 7 m in length, with a row spacing of 25 cm, covering an area of approximately 7 m². A distance of 0.5 m was main-tained between adjacent plots. For each genotype, several agronomic traits were measured across dif-ferent years, including grain yield, hundred‑seed weight, fresh forage yield, total biomass yield, num-ber of pods per plant, harvest index, straw yield, and single‑seed weight. Genotype stability assess-ment and statistical analyses, including the estimation of the Multi‑Trait Stability Index (MTSI) and genetic parameters, were conducted using the multi‑environment trial analysis package metan and the GGE method implemented in the R statistical software environment (R Core Team). To quantify genotypic stability, singular value decomposition was applied to the matrix of best linear unbiased predictions (BLUPs) of genotype × environment interactions using a linear mixed‑effects model. Vari-ance components were estimated using the restricted maximum likelihood (REML) method, and the significance of random effects was evaluated using the likelihood ratio test (LRT). Results: The mosaic diagram showed that the contribution of the sum of squares of genotype and the genotype × environment in the total sum of squares was 8.91 and 55.65%, respectively. The Likeli-hood Ratio Test (LRT) showed that the effect of genotype by environment interactions (GEI) was sig-nificant on grain yield, feresh forage yield, biological yield, 100-seed weight, harvest index, straw yield, and Single seed weight. The Screet test showed that the five primary components had a signifi-cant contribution to the GEI matrix derived from BLUP, So that the first to sixth principal components explained 51.6, 25.6, 10.1, 5, 4.2, and 1.8 percent of the variation in genotype-environment interac-tion, respectively. Conclusion: In general, based on the results of all methods and simultaneous selection based on grain yield stability and all measured traits (MTSI), genotypes 1, 2, 5, 3 and 4 were stable and superior geno-types, compared to the average of the total traits of the genotypes. چکیده مقدمه و هدف: ماشک معمولی (Vicia sativa L.) یکی از مهم‌ترین گیاهان خانواده حبوبات است که به‌طور گسترده در جهان پراکنش دارد و به‌عنوان علوفه و کود سبز مورد استفاده قرار می‎گیرد. این گیاه می‌تواند در مناطق مرتعی ایران، که در زمستان و اوایل بهار با کمبود علوفه مواجه هستند، منبع مناسبی برای تأمین خوراک دام باشد. با وجود اهمیت این گیاه، اطلاعات محدودی درباره تنوع ژنتیکی صفات زراعی آن، به‌ویژه عملکرد دانه و زیست توده، در دسترس است. ماشک معمولی به دلیل سازگاری با سیستم‌های کشاورزی ارگانیک و کم‌نهاده و توانایی تثبیت نیتروژن اتمسفری، گزینه‌ای مناسب برای استفاده در تناوب‌های زراعی، به‌ویژه در مناطق کم‌باران، محسوب می‌شود و می‌تواند جایگزین مناسبی برای کشت تک‌محصولی غلات باشد. همچنین کشت مخلوط ماشک با غلات بدون نیاز به کودهای نیتروژنی می‌تواند موجب افزایش عملکرد پروتئین در خاک شود. با مدل‌های اثرات مختلط، مقادیر BLUP برآورد می‌شود تا برهم‌کنش ژنوتیپ × محیط به‌طور دقیق محاسبه گردد. سپس این مقادیر با تجزیه AMMI و تحلیل تجزیه مقدار منفرد بررسی می‌شوند. ترکیب دو روش AMMI و BLUP، ارزیابی دقیق‌تری از اثرات تصادفی و محاسبه شاخص پایداری ژنوتیپ‌ها بر اساس «میانگین وزنی نمرات مطلق BLUP» را ممکن می‌سازد. در برنامه‌های به‌نژادی، شناسایی ژنوتیپ‌های پرمحصول و پایدار در محیط‌های مختلف از اهمیت زیادی برخوردار است. در این راستا، شاخص گزینش پایداری چندصفتی (MTSI) می‌تواند در ارزیابی دقیق‌تر ژنوتیپ‌ها مؤثر باشد. بنابراین، این پژوهش با هدف شناسایی ژنوتیپ‌های پرمحصول و پایدار ماشک معمولی از نظر عملکرد دانه و زیست توده در شرایط کشت پاییزه انجام شد. مواد و روش‎ها: در این پژوهش، هشت ژنوتیپ پیشرفته ماشک همراه با دو شاهد مراغه و طلوع در قالب طرح بلوک‎های کامل تصادفی در سه تکرار، در کهگیلویه و بویر احمد (گچساران)، لرستان (خرم آباد) و ایلام (مهران و چرداول) به مدت پنج سال زراعی (1403-1398)، مورد ارزیابی قرار گرفتند. میزان بذر مصرفی 150 دانه در متر مربع تعیین شد. کاشت بذرها در چهار خط به طول هفت متر به فاصله 25 سانتی‌متر بین خطوط (7 متر مربع) و به فاصله نیم متر بین هر کدام از کرت‌ها، انجام شد. عملکرد دانه، وزن صد دانه، عملکرد علوفه تر‌، عملکرد زیست توده، تعداد غلاف در بوته، وزن صد دانه، شاخص برداشت، عملکرد کاه و وزن تک دانه در سال‎های مختلف برای هر ژنوتیپ اندازه‎گیری شد. برای تعیین پایداری ژنوتیپ‌ها و تجزیه‎های آماری از جمله برآورد شاخص‎ MTSI و پارامترهای ژنتیکی با استفاده از بسته تجزیه آزمایش‎های چندمحیطی با نام metan و GGE در نرم‎افزار R انجام شد. برای تعیین کمیت پایداری ژنوتیپی، از تجزیه مقادیر منفرد، روی ماتریس بهترین پیش‎بینی‎های نااریب خطی (BLUP) برهمکنش‎های ژنوتیپ در محیط با یک مدل اثر مختلط خطی استفاده شد. اجزای واریانس با روش حداکثر درست‎نمایی محدود شده برآورد شدند و برای ارزیابی معنی‎داری اثرهای تصادفی، آزمون‎ نسبت درست‎نمایی (LRT) به کار گرفته شد. یافته‎ها: سهم مجموع مربعات ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ در محیط در مجموع مربعات کل به‎ترتیب 91/8 و 65/55 درصد بود. آزمون نسبت درست‎نمایی نشان داد که برهمکنش ژنوتیپ در محیط بر عملکرد دانه، عملکرد علوفه تر، عملکرد زیست توده، وزن صد دانه، شاخص برداشت، عملکرد کاه، و وزن تک دانه معنی‎دار بود. آزمون اسکریت نشان داد پنج مؤلفه اصلی اولیه سهم قابل توجهی در توجیه برهمکنش ماتریس ژنوتیپ در محیط حاصل از داشتند، به‎طوری که مؤلفه‎های اصلی اول تا ششم به ترتیب 6/51، 6/25، 1/10، 5‌، 2/4 و 8/1 درصد از تغییرات برهمکنش ژنوتیپ در محیط را توجیه کردند. نتیجه‎گیری: در مجموع، بر اساس نتایج کل روش‎ها و انتخاب همزمان بر اساس پایداری عملکرد دانه و همه صفات اندازه‎گیری شده، ژنوتیپ‎های شماره 1‌،2‌،5‌،3 و 4 ژنوتیپ‎هایی پایدار و برتر نسبت به میانگین کل ژنوتیپ‎ها بودند.

https://ejcp.gau.ac.ir/article_7821_dbf84d80ec6de3bdad91fe20cbeaba25.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 19 2 2026 06 22 Evaluation of the yield of new cultivars and lines from the wheat breeding program under the Orzuiyeh, Kerman conditions بررسی عملکرد ارقام جدید و لاین‌های حاصل از برنامه به‌نژادی گندم در شرایط ارزوئیه کرمان 51 67 7779 10.22069/ejcp.2026.24108.2712 FA اعظم نیک بخت دهکردی استادیار ،پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی، پژوهشگاه افضلی‌پور، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. محسن حاج امینی بخش مدیریت زراعت، سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان، کرمان، ایران فریدون آهنگری بخش مدیریت زراعت، سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان، کرمان، ایران فاطمه منگلی بخش مدیریت زراعت، سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان، کرمان، ایران مقداد گلستان شرکت سوم شعبان، ارزوئیه، ایران محسن زمانی شرکت سوم شعبان، ارزوئیه، ایران مسعود پور رحیمی شرکت سوم شعبان، ارزوئیه، ایران یوسف پورعبداله بخش مدیریت زراعت، سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان، کرمان، ایران فرشید رودباری بخش مدیریت زراعت، سازمان جهاد کشاورزی شهرستان ارزوئیه، ارزوئیه، ایران رضا خلیل تاش بخش مدیریت زراعت، سازمان جهاد کشاورزی شهرستان ارزوئیه، ارزوئیه، ایران ابوذر بحرینی بخش مدیریت زراعت، سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان، کرمان، ایران محمدقادر قادری استادیار، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. علی کاظمی پور استادیار، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران روح اله عبدالشاهی دانشیار ، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. Journal Article 2025 09 25 Background and objectives: Improving the yield and sustainability of crops is one of the most important goals of breeding programs. Given the increasing population and the limitations of water and soil resources, it is necessary to introduce new cultivars capable of delivering satisfactory yield in different climatic conditions. Wheat is one of the world’s most important cereals and constitutes a significant part of the daily calorie intake; therefore, its sustainable production and yield enhancement have long been priorities for agricultural policymakers. The development of new and improved wheat varieties with high grain yield and environmental friendliness is essential to maintain and increase food security in the face of challenges such as climate change and population growth. Materials and methods: In this study, ‘Sirvan’ and ‘Khalil’ cultivars were used as controls and 12 new cultivars from breeding programs (Ouj, Mehregan, Rakhshan, Ayene, Sehar, Jalal, Baharan, RoshanBS, RoshanD, MahdaviE, ExST and Setare) were evaluated. The experiment was conducted in a randomized complete block design with 4 replications. Each plot consisted of 25 rows 15 m in length, with a row spacing of 10 cm. The studied traits included grain yield and yield components, plant height, and phenological traits (days to flowering, days to maturity, grain filling period) were measured during the growth period and at harvest. Results: The results of this study indicated that wheat breeding programs in Iran have successfully developed cultivars and lines that show significant superiority in grain yield and yield components compared with the control cultivars ‘Sirvan’ and ‘Khalil’. Based on these results, the Ouj cultivar with a suitable combination of high yield (7.61 t.ha-1) and favorable phenological traits has the best performance in Arzooieh conditions. This cultivar with a height of 104.75 cm, flowering period of 107 days, and maturity of 143.75 days has the ability to escape from terminal-season stresses, which is considered one of the most important strategies for adapting to dry conditions. Also, the Mehregan cultivar with a yield of 7.18 t.ha-1 and favorable phenological characteristics is another suitable option for cultivation in this region. This cultivar with an average height (104.75 cm) and favorable grain filling period (38 days) has shown a favorable balance between yield and adaptation to environmental conditions. Conclusion: In general, based on the results of this study, the identification of lines and cultivars that have higher yields than control cultivars indicate a favorable progress in wheat breeding programs in Iran. These findings emphasize the importance of continuing targeted breeding programs to produce cultivars that are compatible with the specific climatic conditions of each region and provide the possibility of improving food security in the arid regions of the country. Given the success of the breeding program in producing superior cultivars, it is essential to continue these programs with an emphasis on selection for resistance to environmental stresses. سابقه و هدف: بهبود عملکرد و پایداری محصولات زراعی از مهم‌ترین اهداف برنامه‌های به‌نژادی است. با توجه به افزایش جمعیت و محدودیت منابع آب و خاک، معرفی ارقام جدیدی که بتوانند در شرایط اقلیمی مختلف عملکرد مناسبی داشته باشند، ضرورت دارد. گندم یکی از مهم‌ترین غلات در سطح جهان است که که بخش قابل توجهی از کالری دریافتی روزانه را تشکیل می‌دهد و به همین دلیل تولید پایدار و افزایش عملکرد آن همواره مورد توجه سیاست‌گذاران بخش کشاورزی بوده است. توسعه گونه‌های جدید و بهبود یافته گندم با عملکرد دانه بالا و سازگار با محیط زیست برای حفظ و افزایش امنیت غذایی در مواجهه با چالش‌هایی مانند تغییرات اقلیمی و رشد جمعیت ضروری است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش دو رقم مورد کشت در منطقه (سیروان و خلیل)، 8 رقم جدید گندم نان (اوج، مهرگان، رخشان، آینه، سحر، جلال، بهاران و ستاره) 4 لاین جدید حاصل از برنامه‌های به‌نژادی گندم در دانشگاه شهید باهنر کرمان (روشن سنبله بزرگ، روشن پاکوتاه، مهدوی زودرس و اکسکلیبر پابلند) مورد مطالعه قرار گرفتند. آزمایش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 4 تکرار اجرا شد. هر کرت شامل 25 ردیف با طول 15 متر و فاصله ردیف‌ها 10 سانتی‌متر بود. صفات عملکرد و اجزای عملکرد، ارتفاع بوته، و صفات فنولوژیک (روز تا گلدهی، روز تا رسیدگی، طول دوره پرشدن دانه) در طول دوره رشد و در زمان برداشت اندازه‌گیری شدند. یافته‌ها: بر اساس نتایج این پژوهش رقم اوج با ترکیب مناسبی از عملکرد بالا (61/7 تن در هکتار) و صفات فنولوژیک مطلوب، بهترین عملکرد را در شرایط ارزوئیه داشته است. این رقم با ارتفاع 75/104 سانتی‌متر، دوره گلدهی 107 روز و رسیدگی 75/143 روز، قابلیت فرار از تنش‌های انتهایی فصل را دارد که یکی از مهم‌ترین استراتژی‌های سازگاری با شرایط خشک محسوب می‌شود. همچنین، رقم مهرگان با عملکرد 18/7 تن در هکتار و ویژگی‌های مطلوب فنولوژیک، گزینه مناسب دیگری برای کشت در این منطقه محسوب می‌شود. این رقم با ارتفاع متوسط (75/104 سانتی‌متر) و دوره پر شدن دانه مناسب (38 روز)، تعادل مطلوبی بین عملکرد و سازگاری با شرایط محیطی نشان داده است. هر دو رقم نسبت به رقم شاهد سیروان اختلاف معنی داری نشان ندادند ولی رقم اوج نسبت به رقم شاهد خلیل تفاوت معنی-داری نشان داد. نتایج نشان داد ستاره با عملکرد 59/3 تن در هکتار ضعیف‌ترین رقم در این شرایط بود. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش نشان داد ارقام جدید و لاینهای به‌نژادی در دانشگاه باهنر هیچکدام برتری معنی‌داری نسبت به رقم شاهد سیروان نداشتند. این نتایج نشان می‌دهد در شرایط بهینه زراعی پیشرفت به‌نژادی کند شده است و افزایش معنی‌داری رخ نداده است. رقم ستاره ضعیف‌ترین رقم در شرایط ارزوئیه بود و ضعف عملکرد این رقم می‌تواند به ارتفاع خیلی کم (79 سانتی‌متر) این رقم مربوط باشد. اگرچه اختلاف عملکرد ارقام اوج و مهرگان با رقم شاهد سیروان از لحاظ آماری معنی‌دار نبود، کاشت آنها در منطقه ارزوئیه می‌تواند تنوع رقم در منطقه را افزایش دهد و این امر در پیشگیری از اپیدمی آفات و بیماریها می‌تواند موثر واقع شود.

https://ejcp.gau.ac.ir/article_7779_7dfb2ea4151a2a89325ced82e0c962c3.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 19 2 2026 06 22 Selection of superior faba bean (Vicia faba L.) genotypes for disease resistance using genotype by yield×trait biplot method گزینش ژنوتیپ‌های برتر باقلا (Vicia faba L.) از لحاظ عملکرد و مقاومت به بیماری با استفاده از روش GYT بای‌پلات 69 90 7822 10.22069/ejcp.2026.24158.2718 FA فاطمه شیخ دانشیار بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، Journal Article 2025 10 11 Background and objectives: Enhancing resistance to foliar diseases, particularly chocolate spot (Botrytis fabae), Alternaria leaf spot (Alternaria alternata), and Stemphylium blight (Stemphylium botryosum and S. vesicarium), is a primary objective of faba bean breeding programs. Disease resistance is most effective when integrated with high grain yield within a single genotype. The genotype-by-yield×trait (GYT) biplot method facilitates the identification of superior genotypes that combine high yield with favorable secondary traits. Materials and Methods: Field experiments were conducted during the 2018–2020 growing seasons at the Gorgan Agricultural Research Station, Iran, using a randomized complete block design (RCBD) with three replications. Fifteen faba bean genotypes, including four commercial cultivars, one disease-susceptible check, and ten promising breeding lines from Irans national breeding program, were evaluated. Traits assessed included disease severity, standardized area under the disease progress curve (sAUDPC), plant height, yield components, and grain yield. Disease progression was monitored at five time points to calculate sAUDPC. Data were analyzed using SAS software, and means were compared using the LSD test at P ≤ 0.01. GYT biplot analysis, integrated with cluster analysis, was employed to simultaneously evaluate disease resistance and yield-related traits for optimal genotype selection. Results: Combined analysis of variance revealed highly significant differences (P ≤ 0.01) among genotypes for all agronomic and disease resistance traits. The mean grain yield was 3324 kg ha⁻¹, with a range of 1786 to 4461 kg ha⁻¹. The GYT biplot explained 88.6% of the total variation. The "which-won-where" polygon view partitioned the biplot into six sectors, three of which highlighted favorable trait combinations. Sector 1 contained genotype G12 (Feyz cultivar), combining yield with the number of seeds per pod and 100-seed weight. Sector 2 featured genotype G10 (line HBP/SOE/99), combining yield with plant height and number of branches. Sector 3 was dominated by genotypes G13 (Shadan) and G14 (Mahta), which exhibited superior disease resistance indices at the polygon vertices. The vector view indicated strong associations between grain yield and sAUDPC values for Stemphylium blight and Alternaria leaf spot, highlighting the complex trade-offs between yield and disease susceptibility. The average tester coordinate (ATC) view ranked the genotypes as G13 > G10 > G14 > G12 > … > G15. Genotypes G10 and G12 were identified as the best performers due to their positive yield-trait combinations, whereas G5, G7, and G15 were the weakest. Cluster analysis grouped the genotypes into four distinct clusters, providing a basis for diversifying heterotic pools in future breeding efforts. Conclusion: In faba bean breeding, integrating disease resistance and key yield components (such as pod length and 100-seed weight) with high grain yield in a single genotype is crucial. The GYT biplot proved to be an effective tool for identifying ideal genotypes that balance yield and multiple agronomic traits. Overall, genotype G10 (HBP/SOE/99) demonstrated an outstanding combination of fungal disease resistance, high yield potential, and excellent adaptation to the local conditions of Gorgan, making it a promising candidate for cultivar release or as a parental line in breeding programs. سابقه و هدف: افزایش سطح مقاومت در برابر بیماری‌های لکه برگی باقلا، لکه شکلاتی (Botritis fabae)، لکه برگی آلترناریا (Alternaria alternate)، سوختگی استمفیلیومی S. botryosum) و (Stemphylium vesicarium، از اهداف اصلی برنامه‌های اصلاحی باقلا هستند. مقاومت به بیماری، زمانی بیشترین کارایی را دارد که با عملکرد دانه بالا در یک ژنوتیپ همراه باشند. روش تجزیه ژنوتیپ بر اساس بای‌پلات ژنوتیپ در عملکرد×صفت (GYT) به انتخاب ژنوتیپ‌هایی مطلوب برای صفات مورد بررسی در حضور عملکرد دانه بالا کمک می‌کند. مواد و روش‌ها: آزمایش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در دو سال زراعی ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گرگان اجرا شد. پانزده ژنوتیپ باقلا شامل چهار رقم تجاری (G11 تا G14)، یک شاهد حساس به بیماری (G15) و ده لاین امیدبخش (G1 تا G10) از برنامه ملی اصلاح باقلا مورد ارزیابی قرار گرفتند. صفات مورد مطالعه شامل شدت بیماری، سطح استانداردشده زیر منحنی پیشرفت بیماری (sAUDPC)، ارتفاع گیاه، اجزای عملکرد و عملکرد دانه بود. جهت محاسبه sAUDPC، پیشرفت بیماری در پنج مرحله از زمان ظهور علائم نمونه‌برداری شد. داده‌ها با نرم‌افزار SAS تحلیل و میانگین‌ها با آزمون حداقل اختلاف معنی‌دار (LSD) در سطح احتمال یک درصد (P≤0.01) مقایسه شدند. برای ارزیابی همزمان مقاومت به بیماری و بهبود صفات کمّی، تحلیل دوبعدی GYT در ترکیب با تجزیه خوشه‌ای به‌کار گرفته شد تا بهترین ژنوتیپ‌ها انتخاب و نقاط قوت و ضعف هر ژنوتیپ از طریق ترکیب عملکرد با سایر صفات هدف تعیین شود. یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که تفاوت بسیار معنی‌دار در سطح احتمال یک درصد بین ژنوتیپ‌های باقلا برای صفات زراعی و مقاومت به بیماری وجود دارد. میانگین عملکرد دانه در بین ژنوتیپ‌ها ۳۳۲۴ کیلوگرم در هکتار و دامنه تغییرات عملکرد بین 7/4461-1786 کیلوگرم در هکتار متغیر بود. یافته‌ها نشان داد، بای‌پلات ژنوتیپ در عملکرد × صفت، 6/88 درصد از کل تغییرات را توجیه‌ می‌کند. نمای کدام ژنوتیپ در کجا در بای‌پلات چندضلعی، فضای بای‌پلات را به شش بخش تقسیم کرد که سه بخش آن حاوی ترکیبات مطلوب عملکرد-صفت بودند. در بخش اول، ژنوتیپ G12 (رقم فیض) همراه با ترکیب عملکرد با صفات تعداد دانه در غلاف و وزن صد دانه قرار گرفت. در بخش دوم، ژنوتیپ G10 (لاین HBP/SOE/99) در ترکیب با صفات ارتفاع بوته و تعداد شاخه متمایز شد. در بخش سوم نیز ژنوتیپ‌های G13 (رقم شادان) و G14 (رقم مهتا) به دلیل داشتن شاخص‌های برتر مقاومت به بیماری در رأس چندضلعی قرار گرفتند. بر اساس نمایش برداری GYT بای‌پلات، مقادیر sAUDPC بیماری سوختگی استمفیلیومی و مقادیر sAUDPC بیماری لکه برگی آلترناریایی در ترکیب با عملکرد دانه بیشترین همبستگی را داشتند. نمای مختصات میانگین تستر (ATC) از GYT بای‌پلات، 15 ژنوتیپ را به عنوان ژنوتیپ‌های با عملکرد بهتر از میانگین طبقه‌بندی کرد و به صورت G13 > G10 > G14 > G12 > … > G15 رتبه‌بندی شدند، در حالی که G10 و G12 با تمام ترکیبات مثبت عملکرد-صفت به عنوان بهترین ژنوتیپ‌ها و ژنوتیپ‌های G5، G7 و G15 به عنوان ضعیف‌ترین ژنوتیپ‌ها رتبه‌بندی شدند. بر اساس تجزیه خوشه‌ای، ژنوتیپ‌های باقلا به چهار گروه تقسیم شدند. گروه‌های متمایز به‌دست‌آمده، برای استخراج ژنوتیپ‌هایی با ویژگی‌های متنوع و شناسایی تنوع خزانه ژنی مفید هستند. نتیجه‌گیری: در برنامه‌های اصلاح‌نژادی باقلا، تلفیق صفاتی چون طول غلاف، وزن صد دانه و مقاومت به بیماری با عملکرد بالای دانه در یک ژنوتیپ واحد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این مطالعه نشان داد که GYT بای‌پلات ابزاری کارآمد برای شناسایی ژنوتیپ‌های ایده‌آل است که تعادل مناسبی بین عملکرد و چندین صفت زراعی برقرار می‌کنند. در نهایت ژنوتیپ‌‌ G10 (HBP/SOE/99) ترکیب مطلوبی از مقاومت به بیماری‌های قارچی، پتانسیل عملکرد بالا و سازگاری با شرایط اقلیمی منطقه گرگان داشت و به‌عنوان رقم جدید یا به‌عنوان والد در برنامه‌های اصلاحی پیشنهاد می‌گردد.

https://ejcp.gau.ac.ir/article_7822_bf8a39b8452382c53e908e441aa79c8a.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 19 2 2026 06 22 Evaluation of the possibility of alleviating the effects of salt stress in wheat by using potassium silicate and melatonin ارزیابی امکان تخفیف اثر تنش شوری در گندم با کاربرد سیلیکات پتاسیم و ملاتونین 91 109 7778 10.22069/ejcp.2026.24226.2723 FA علی طاهری دانشجوی دکتری، گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، محمد کافی استاد، گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، 0000-0002-0933-1346 فرنوش فلاح پور دانشیار، گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد جعفر نباتی دانشیار، گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد Journal Article 2025 10 30 ABSTRACT Background and objectives: Salinity stress is considered one of the most important abiotic stresses in agriculture, which reduces crop production and threatens food security on a global scale. To cope with salinity, plants use various strategies in response to stress, such as osmotic regulation, ionic homeostasis, increased production of antioxidants, etc. Stress-reducing compounds such as potassium silicate and melatonin can be discussed by helping to facilitate physiological responses under stress conditions. This experiment was consucted to evaluate the effect of different concentrations of melatonin and potassium silicate on growth performance of wheat plants. Materials and methods: This study was conducted in split plots based on a randomized complete block design with three replications in the research greenhouse of the Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad, in 1404 on wheat cultivar Pishgam under salt stress conditions. Salinity treatments were considered at two levels of 0.5 (as contron) and 10 dS/m, potassium silicate levels (0.5, 1.0, and 2.0 mM) and melatonin levels (100, 150, 200 μM) and control. Morphologic parameters including plants and leaf survival indices, leaf raea and dry matter acummulation were recorded. Growth indices and biochemical parameters such as chloropyll content, proline, membrane stability index, and antioxidant enzyme activity were measured. Results: The results showed that salinity stress significantly reduced plant and leaf survival, shoot dry weight, membrane stability index and photosynthetic pigments. With the application of 2 mM potassium silicate and 200 mM melatonin, the plant survival percentage (44.65%), shoot dry weight (11.15%), membrane stability index (59.61%), photosynthetic pigments (33.35%), anti oxidant enzyme activity including catalase activity (22.16%) and ascorbate peroxidase (28.16%) increased under salinity stress, respectively. Conversely, the application of melatonin and potassium silicate significantly reduced the contents of proline and malondialdehyde, Conversely, the decreased accumulation of proline and malondialdehyde following melatonin and potassium silicate application suggests an alleviation of osmotic and oxidative stress, indicating that treated plants experienced a substantially lower stress level than the untreated controls. Correlation coefficients showed that shoot dry weight (r=0.82**), total photosynthetic pigment content (r=0.87**), membrane stability index (r=0.76**), plant height (r=0.77**), and leaf area (r=0.69**) had a positive and significant correlation with plant survival. Conclusion: In general, the results showed that the application of stress-mitigating compounds can reduce the negative effects of salt stress and improve growth indices such as plant height, leaf area, and increase wheat resistance to oxidative stress, and can be used in saline land management programs to increase salt tolerance and production sustainability in arid regions. Keywords: Catalase, Malondialdehyde, Proline, Shoot Dry Weight, Survival سابقه و هدف: تنش شوری به عنوان یکی از مهم ترین تنش های غیر زیستی در کشاورزی به شمار می رود که موجب کاهش تولید محصولات زراعی و تهدیدی برای امنیت غذایی در مقیاس جهانی است. برای مقابله با شوری، گیاهان در پاسخ به تنش از راهکارهای مختلف همچون تنظیم اسمزی، هموستازی یونی، افزایش ساخت آنتی‌اکسیدان‌های آنزیمی و غیر آنزیمی و غیره استفاده می‌کنند. ترکیبات کاهش دهنده اثرات منفی تنش نظیر سیلیکات پتاسیم و ملاتونین از طریق کمک به تسهیل واکنش های فیزیولوژیکی در شرایط تنش‌های محیطی می توانند اثرات تنش بر رشد و عملکرد گیاهان زراعی را کاهش دهند. مواد و روشها: این پژوهش به صورت کرت های خرد شده بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در گلخانه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد، در سال 1404روی رقم پیشگام گندم در شرایط تنش شوری انجام شد. تیمارهای شوری در دو سطح 5/0 و 10 دسی زیمنس بر متر در گلدان‌هایی به حجم ده لیتر با خاک لوم سیلتی با استفاده از کلرید سدیم اعمال شد.، سطوح سیلیکات پتاسیم (5/0، 1و 2 میلی مولار) و ملاتونین (100،150،200 میکرو مولار) و شاهد به صورت محلول پاشی و در سه مرحله اعمال شد. شاخص‌های رشدی، و پارامترهای بیوشیمیایی مانند میزان پرولین، مالون‌دی‌آلدئید و فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی اندازه‌‍‌گیری شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که تنش شوری موجب کاهش بقا، وزن خشک اندام هوایی، شاخص پایداری غشا و رنگ‌دانه‌های فتوسنتزی در گندم شد. با کاربرد دو میلی مولار سیلیکات پتاسیم و 200 میکرومولار ملاتونین به ترتیب درصد بقا ( 65/44 درصد)، وزن خشک اندام هوایی(15/11 درصد)، شاخص پایداری غشا (61/59 درصد)، رنگ‌دانه‌های فتوسنتزی (35/33 درصد)، فعالیت کاتالاز (16/22 درصد) و آسکوربات پراکسیداز (16/28 درصد) در تنش شوری افزایش یافت. از طرف دیگر محتوای پرولین و مالون دی آلدئید در این تیمارها کاهش یافت. ضرایب همبستگی نشان داد که وزن خشک اندام هوایی (**82/0r=)، محتوای کل رنگ‌دانه‌های فتوسنتزی (**87/0r=)، شاخص پایداری غشا (**76/0r=)، ارتفاع بوته (**77/0r=) و سطح برگ (**69/0r=) همبستگی مثبت و معنی‌داری با بقای بوته دارند. نتیجه گیری: بر اساس نتایج به دست آمده کاربرد ترکیبات تخفیف دهنده تنش می‌توانند اثرات منفی تنش شوری را کاهش دهند. در بین دو ترکیب مورد استفاده، مصرف سیلیکات پتاسیم در مقایسه با ملاتونین نتایج مطلوبتری داشت و سبب بهبود شاخص‌های رشدی نظیر ارتفاع بوته، بقای بوته و برگ، سطح برگ، رنگیزه‌های فتوسنتزی و افزایش تحمل گندم به تنش‌های اکسیداتیو گردید. این نتایج می تواند در برنامه‌های مدیریتی اراضی شور برای افزایش تحمل به شوری و پایداری تولید در اقلیم های خشک و نیمه خشک مورد استفاده قرار گیرند. واژه‌های کلیدی: در صد بقا، پرولین، کاتالاز، مالون‌دی‌آلدئید، وزن خشک اندام هوایی

https://ejcp.gau.ac.ir/article_7778_503524916142fd69083e62b92ee296d1.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 19 2 2026 06 22 The effect of mycorrhizal fungi and growth-promoting bacteria on yield, water use efficiency, and biochemical stress-related indices of wheat under different irrigation regimes تأثیر قارچ میکوریزا و باکتری‌های محرک رشد بر عملکرد، کارایی مصرف آب و شاخص‌های بیوشیمیایی مربوط به تنش در گندم تحت رژیم‌های مختلف آبیاری 111 130 7740 10.22069/ejcp.2026.24267.2725 FA آیدین توبه دانشجوی دکتری، گروه ژنتیک و تولیدات گیاهی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران احمد توبه استاد ، گروه ژنتیک و تولیدات گیاهی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Journal Article 2025 11 09 Background and Objectives: Bread wheat (Triticum aestivum L.), as one of the world's most vital cereals, plays a decisive role in ensuring food security. However, its production faces serious challenges, including drought stress. Drought, as one of the primary limiting factors, causes reduced yield and disruption of physiological processes in plants. In this regard, the use of bio-fertilizers such as mycorrhizal fungi and Plant Growth-Promoting Rhizobacteria (PGPR) has been proposed as a sustainable strategy to enhance plant resilience against stresses and improve water use efficiency. These microorganisms contribute to improved plant growth and performance through various mechanisms, including facilitating water and nutrient uptake, producing growth hormones, and inducing stress resistance. The objective of this research was to investigate the individual and combined effects of mycorrhizal fungus (Rhizophagus intraradices) and plant growth-promoting bacteria (Pseudomonas fluorescens and Azospirillum brasilense) on physiological processes, biochemical resistance, and yield of wheat under different irrigation levels. Materials and Methods: This research was conducted during the 2021-2022 agricultural year at the Jahad Keshavarzi research farm in the Arshaq region (Meshginshahr, Ardabil province) as a factorial experiment based on a randomized complete block design with three replications. Experimental treatments included four levels of bio-fertilizer (control, mycorrhizal fungus, plant growth-promoting bacteria, and combination of both) and three levels of irrigation regime (no irrigation, irrigation at 50% of water requirement, and full irrigation), totaling 12 treatments. Wheat seeds were inoculated using the coating method with a bacterial suspension (concentration of 10⁸ CFU/ml) and fungal inoculant (containing 100 live spores per gram). Various traits were measured, including root colonization percentage, electrolyte leakage, malondialdehyde (MDA) content, total soluble sugars, leaf area index (LAI), root dry weight, number of grains per spike, 1000-grain weight, grain yield, gluten index, and water use efficiency (WUE). Findings: Results of variance analysis showed that the main effects of bio-fertilizers, irrigation regime, and their interaction were significant on all measured traits. The highest root colonization percentage (79.6%), grain yield (4891.6 kg/ha), leaf area index (6.08), number of grains per spike (36.7), 1000-grain weight (43.5 g), and gluten index (45.72%) were observed in the combined bio-fertilizer treatment under full irrigation. In contrast, the highest values of electrolyte leakage (42.53%), malondialdehyde (27.73 nmol/g), and total soluble sugars (18.37 mg/g) were recorded in the control treatment (no fertilizer and no irrigation). Water use efficiency under 50% irrigation (1.38 to 1.61 kg/m³) was significantly higher than under full irrigation (0.84 to 0.98 kg/m³), and under both conditions, bio-fertilizer treatments, especially the combined treatment, improved this index. The highest root dry weight (5.51 g) was observed in the combined bio-fertilizer treatment under 50% irrigation, indicating root system development for better access to limited water resources. Conclusion: The combined application of mycorrhizal fungus and plant growth-promoting bacteria was the most effective treatment, increasing plant resilience against drought stress by coordinately improving physiological, biochemical, and performance traits of wheat. These bio-fertilizers, through synergistic mechanisms such as increased root colonization, reduced oxidative damage, development of root system and leaf area, and improved water uptake, provided the basis for realizing wheat yield potential even under water-limited conditions. Therefore, the use of these bio-fertilizers can be recommended as an effective and sustainable strategy in wheat cultivation management to reduce the negative effects of drought stress and increase yield and water use efficiency. سابقه و هدف: گندم نان (.Triticum aestivum L) به‌عنوان یکی از حیاتی‌ترین غلات جهان، نقش تعیین‌کننده‌ای در تأمین امنیت غذایی دارد، اما تولید آن با چالش‌های جدی از جمله تنش خشکی روبه‌رو است. خشکی به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین عوامل محدودکننده، موجب کاهش عملکرد و اختلال در فرآیندهای فیزیولوژیکی گیاه می‌شود. در این راستا، استفاده از کودهای زیستی مانند قارچ‌های میکوریزا و باکتری‌های محرک رشد ریزوسفری (PGPR) به‌ عنوان راهکاری پایدار برای افزایش تاب‌آوری گیاهان در برابر تنش‌ها و بهبود بهره‌وری مصرف آب مطرح شده‌اند. این میکروارگانیسم‌ها از طریق سازوکار‌های مختلف از جمله تسهیل جذب آب و مواد مغذی، تولید هورمون‌های رشد و القای مقاومت در برابر تنش‌ها، به بهبود رشد و عملکرد گیاه کمک می‌کنند. هدف از این پژوهش، بررسی تأثیر جداگانه و توأم قارچ میکوریزا (Rhizophagus intraradices) و باکتری‌های محرک رشد (Pseudomonas fluorescens و Azospirillum brasilense) بر فرآیندهای فیزیولوژیکی، مقاومت بیوشیمیایی و عملکرد گندم تحت سطوح مختلف آبیاری بود. مواد و روش‌ها: این پژوهش در سال زراعی ۱۴۰۰-1401 در مزرعه تحقیقاتی جهاد کشاورزی منطقه ارشق (مشگین‌شهر، استان اردبیل) به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل کود زیستی در چهار سطح (شاهد، قارچ میکوریزا، باکتری‌های محرک رشد و ترکیب هر دو) و رژیم آبیاری در سه سطح (بدون آبیاری، آبیاری ۵۰ درصد نیاز آبی و آبیاری کامل) بود. بذرهای گندم با روش پوشش‌دهی با سوسپانسیون باکتریایی (غلظت ۱۰۸ CFU/ml) و مایه تلقیح قارچی (حاوی ۱۰۰ اسپور زنده در گرم) تلقیح شدند. صفات مختلفی از جمله درصد کلونیزاسیون ریشه، نشت الکترولیت، محتوای مالون‌دی‌آلدئید (MDA)، قندهای محلول کل، شاخص سطح برگ (LAI)، وزن خشک ریشه، تعداد دانه در سنبله، وزن هزاردانه، عملکرد دانه، شاخص گلوتن و کارایی مصرف آب (WUE) اندازه‌گیری شدند. یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر اصلی کودهای زیستی، رژیم آبیاری و برهمکنش آن‌ها بر کلیه صفات اندازه‌گیری شده معنی‌دار بود. بیشترین درصد کلونیزاسیون ریشه (6/79 درصد)، عملکرد دانه (6/4891 کیلوگرم در هکتار)، شاخص سطح برگ (08/6)، تعداد دانه در سنبله (7/36)، وزن هزاردانه (5/43 گرم) و شاخص گلوتن (72/45 درصد) در تیمار ترکیب هر دو کود زیستی تحت آبیاری کامل مشاهده شد. در مقابل، بیشترین مقادیر نشت الکترولیت (53/42 درصد)، مالون‌دی‌آلدئید (73/27 نانومول بر گرم) و قندهای محلول کل (37/18 میلی‌گرم بر گرم) در تیمار شاهد (بدون کود و بدون آبیاری) ثبت شد. کارایی مصرف آب در شرایط آبیاری ۵۰ درصد (38/1 تا ۱.۶۱ کیلوگرم بر مترمکعب) به طور معنی‌داری بیشتر از آبیاری کامل (84/0 تا 98/0 کیلوگرم بر مترمکعب) بود و در هر دو شرایط، تیمارهای کود زیستی به ویژه ترکیب هر دو کود، این شاخص را بهبود بخشیدند. بیشترین وزن خشک ریشه (51/5 گرم) در تیمار ترکیب هر دو کود تحت آبیاری ۵۰ درصد مشاهده شد که نشان از توسعه سامانه ریشه برای دسترسی بهتر به منابع آبی محدود دارد. نتیجه‌گیری کلی: کاربرد همزمان قارچ میکوریزا و باکتری‌های محرک رشد به عنوان موثرترین ترکیب تیماری، با بهبود هماهنگ صفات فیزیولوژیکی، بیوشیمیایی و عملکردی گندم، تاب‌آوری گیاه را در برابر تنش خشکی افزایش داد. این کودهای زیستی از طریق سازوکارهای هم‌افزایی مانند افزایش کلونیزاسیون ریشه، کاهش آسیب‌های اکسیداتیو، توسعه سامانه ریشه و سطح برگ، و بهبود جذب آب، زمینه را برای تحقق توان عملکردی گندم حتی در شرایط محدودیت آبی فراهم کردند. بنابراین، استفاده از این کودهای زیستی می‌تواند به عنوان یک راهبرد مؤثر و پایدار در مدیریت کشت گندم جهت کاهش اثرات منفی تنش خشکی و افزایش عملکرد و کارایی مصرف آب توصیه شود.

https://ejcp.gau.ac.ir/article_7740_e2061dc244cf9ca88c8a04a8cc9e5570.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 19 2 2026 06 22 Evaluation of Water Deficit Tolerance in Potato Genotypes under Irrigation Different Levels Using a Drought Tolerance Index (DTI) Based on Growth and Agronomic Traits ارزیابی تحمل به تنش کم‌آبی در ژنوتیپ‌های سیب‌زمینی در سطوح مختلف آبیاری با استفاده از شاخص DTI مبتنی بر صفات رشدی و زراعی 131 154 7823 10.22069/ejcp.2026.24630.2738 FA داود حسن پناه بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل (مغان)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، Journal Article 2026 03 12 Background and objectives: Water deficit irrigation, as a water management strategy, is a method where irrigation is set below the plant’s full requirement to achieve a balance by minimizing yield reduction against increased water use efficiency. Recent studies have shown that adjusting the timing and intensity of irrigation can enhance water use efficiency and mitigate the negative impacts of stress on tuber yield. Given the intensification of drought stresses due to the water crisis and climate change, developing optimal irrigation strategies and identifying genotypes tolerant to water deficit are essential for maintaining tuber yield and increasing water use efficiency. This is particularly crucial in regions with limited water resources. Materials and Methods: This research was conducted during the 2024–2025 growing seasons at the farm of the National Potato Research Station in Ardabil. The experiment was performed as a split-block design within a randomized complete block design (RCBD) with three replications. Traits such as tuber yield, plant height, number of main stems per plant, number and weight of tubers per plant, water consumed, and water use efficiency were measured throughout the growth period and after harvest. Additionally, growth indices such as Relative Growth Rate (RGR), Crop Growth Rate (CGR), Leaf Area Index (LAI), Leaf Area Duration (LAD), and Net Assimilation Rate (NAR) were monitored periodically (every 15 days from 30 days after planting until the end of the growth period). To evaluate the tolerance of genotypes to drought stress, the Drought Tolerance Index (DTI) was used. Principal Component Analysis (PCA) was employed to integrate and group physiological, growth, and yield characteristics, providing a unified framework for identifying drought-tolerant genotypes and optimizing yield under water-limited conditions. Results:The results indicated that genotypes G1043 and Eurostarch demonstrated high Drought Tolerance Index (DTI) values across all irrigation levels, identifying them as water deficit-tolerant and stable genotypes. These genotypes were able to maintain tuber yield, dry matter accumulation, and water use efficiency under both mild and severe irrigation stress conditions. The significant superiority of these two genotypes (G1043 and Eurostarch) across all irrigation levels suggests the presence of effective physiological mechanisms for coping with drought stress. The high DTI values in these genotypes are likely due to the stability of growth indices such as LAI, CGR, and LAD, as well as efficient allocation of dry matter to tubers under drought conditions. In contrast, genotypes Arsenal, Babilon, and Sherga were significantly sensitive to drought stress. It appears that tolerant genotypes, by maintaining plant growth and photosynthesis, are capable of minimizing their yield loss under stress conditions. The gradual decrease in final DTI values with increasing drought stress intensity indicates that potato response to drought stress is highly dependent on the stress intensity and growth stages. Overall, combining the evaluation of tuber yield and growth indices with the DTI provides an efficient tool for identifying drought-tolerant potato genotypes and optimizing irrigation management under water-scarce conditions. Conclusion: The results of this study demonstrated that integrating the Drought Tolerance Index (DTI) with growth indices and agronomic traits provides a comprehensive and reliable framework for evaluating drought tolerance in potato genotypes. Based on this integrated approach, the genotypes G1043 and Eurostarch were identified as the most suitable for water-limited conditions due to their ability to maintain growth stability, tuber yield, and water use efficiency. In contrast, the genotypes Arsenal, Babilon, and Sherga exhibited greater sensitivity to water deficit. Therefore, the proposed integrated approach can improve the accuracy of selecting drought-tolerant genotypes and serve as an effective tool for potato breeding programs and the optimization of irrigation management, particularly in regions facing limited water resources. سابقه و هدف: کم‌آبیاری به عنوان یک راهبرد مدیریتی آب، با هدف تعادل بین حفظ عملکرد و افزایش کارایی مصرف آب توسعه یافته است. مطالعات اخیر نشان داده‌اند که تنظیم زمان و شدت آبیاری می‌تواند کارایی مصرف آب را افزایش داده و تأثیرات منفی تنش بر عملکرد غده را کاهش دهد. با توجه به تشدید تنش‌های خشکی ناشی از بحران آب و تغییرات اقلیمی، توسعه راهبرد‌های بهینه آبیاری و شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل به کم‌آبی، برای حفظ عملکرد غده و افزایش بهره‌وری مصرف آب، امری ضروری است. این امر به ویژه در مناطق با محدودیت منابع آب اهمیت دوچندان می‌یابد. مواد و روش‌ها: این پژوهش طی سال‌های زراعی ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ در مزرعه ایستگاه تحقیقات ملی سیب‌زمینی شهرستان اردبیل اجرا شد. آزمایش به‌صورت طرح اسپلیت‌بلوک در قالب بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار انجام گرفت. در این طرح، سه سطح تأمین آب (۶۰، ۸۰ و ۱۰۰ درصد نیاز آبی گیاه) به‌عنوان فاکتور اصلی (کرت افقی) و ۱۶ ژنوتیپ پرمحصول سیب‌زمینی به‌عنوان فاکتور فرعی (کرت عمودی) در نظر گرفته شدند. صفات عملکرد غده، ارتفاع بوته، تعداد ساقه اصلی در بوته، تعداد و وزن غده در بوته، مقدار آب مصرفی و کارایی مصرف آب، در طول دوره رشد و پس از برداشت اندازه‌گیری شدند. همچنین، شاخص‌های رشد مانند نرخ رشد نسبی (RGR)، نرخ رشد محصول (CGR)، شاخص سطح برگ (LAI)، دوام سطح برگ (LAD) و نرخ جذب خالص فتوسنتز (NAR) به‌صورت دوره‌ای (هر ۱۵ روز یک‌بار از ۳۰ روز پس از کاشت تا پایان دوره رشد) پایش گردیدند. برای ارزیابی تحمل ژنوتیپ‌ها به تنش خشکی، از شاخص تحمل به خشکی (DTI) استفاده شد. تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) به‌منظور تلفیق و گروه‌بندی ویژگی‌های فیزیولوژیکی، رشدی و عملکردی به‌کار رفت تا چارچوبی یکپارچه برای شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل به خشکی و بهینه‌سازی عملکرد در شرایط محدود آب ارائه شود. یافته‌ها: نتایج نشان داد که ژنوتیپ‌های G1043 وEurostarch در تمام سطوح آبیاری، مقادیر بالایی از شاخص DTI را از خود نشان دادند و به‌عنوان ژنوتیپ‌های متحمل به کم‌آبی و پایدار شناسایی شدند. این ژنوتیپ‌ها توانستند عملکرد غده، تجمع ماده خشک و کارایی مصرف آب را در شرایط تنش آبیاری ملایم و شدید حفظ نمایند. برتری قابل توجه این دو ژنوتیپ G1043) و (Eurostarchدر تمامی سطوح آبیاری، حاکی از وجود مکانیسم‌های فیزیولوژیکی مؤثری برای مقابله با تنش خشکی در آن‌ها است. مقادیر بالای DTI در این ژنوتیپ‌ها احتمالاً ناشی از پایداری شاخص‌های رشدی مانند LAI، CGR و LAD و همچنین تخصیص مؤثر ماده خشک به غده‌ها در شرایط خشکی بوده است. در مقابل، ژنوتیپ‌های Arsenal، Babilon و Shergaبه‌طور قابل‌توجهی به تنش خشکی حساس بودند. به نظر می‌رسد ژنوتیپ‌های متحمل، با حفظ رشد گیاه و تداوم فتوسنتز، قادر به کاهش حداقل عملکرد خود تحت شرایط تنش هستند. کاهش تدریجی مقادیر نهایی DTI با افزایش شدت تنش خشکی، بیانگر این مطلب است که پاسخ سیب‌زمینی به تنش خشکی به شدت تنش و مراحل رشد وابسته است. در مجموع، ترکیب ارزیابی عملکرد غده و شاخص‌های رشد با شاخص DTI، ابزار کارآمدی برای شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل به خشکی در سیب‌زمینی و مدیریت بهینه آبیاری در شرایط کم‌آبی فراهم می‌آورد. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که تلفیق شاخص تحمل به خشکی (DTI) با شاخص‌های رشد و صفات زراعی، چارچوبی جامع و قابل‌اعتماد برای ارزیابی تحمل ژنوتیپ‌های سیب‌زمینی به کم‌آبی فراهم می‌کند. بر این اساس، ژنوتیپ‌های G1043 وEurostarch به دلیل حفظ پایداری رشد، عملکرد غده و کارایی مصرف آب، به‌عنوان مناسب‌ترین ژنوتیپ‌ها برای شرایط کم‌آبی معرفی شدند، در حالی که ژنوتیپ‌های Arsenal،Babilon وSherga حساسیت بیشتری به محدودیت آب نشان دادند. بنابراین، استفاده از این رویکرد تلفیقی می‌تواند دقت انتخاب ژنوتیپ‌های متحمل را افزایش داده و در برنامه‌های اصلاحی و مدیریت بهینه آبیاری، به‌ویژه در مناطق دارای محدودیت منابع آب، مورد استفاده قرار گیرد.

https://ejcp.gau.ac.ir/article_7823_cd337f7c7508666bd67967e345268882.pdf