دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 19 1 2026 03 21 Evaluation of morphophysiological traits and yield components and its relationship with grain yield under seedling and direct cultivation conditions in different densities in rapeseed cultivars (Brasica napus L.) ارزیابی صفات مرفوفیزیولوژیک و اجزای عملکرد و رابطه آن با عملکرد دانه تحت شرایط کشت نشایی و مستقیم در تراکم‌های مختلف در ارقام کلزا (Brasica napus L.) 1 27 7749 10.22069/ejcp.2023.20848.2552 FA جعفر اسماعیل نژاد گروه کشاورزی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران ابوالفضل فرجی استاد ، بخش زراعی و باغی ، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گیلان ، سازمان تحقیقات ، آموزش و ترویج کشاورزی ، رشت ، ایران . محمدرضا داداشی گروه کشاورزی ، واحد گرگان ، دانشگاه آزاد اسلامی،گرگان، ایران حسن مخنارپور استاد، بخش زراعی و باغی ، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان ، سازمان تحقیقات ، آموزش و ترویج کشاورزی ، گرگان، ایران . Journal Article 2022 12 05 Background and objectives: Since more than 90% of the oil consumed in the country is supplied through imports, it is necessary to pay more attention to the development of oilseed plants and increasing their yield. Due to the smallness of its seeds, rapeseed is very sensitive to the depth of planting and the quality of the planting bed during the process of germination and greening in the field, therefore seed cultivation is one of the ways to increase yield in rapeseed. Materials and Methods:In order to investigate some morphological traits, grain yield components and their relationship with grain yield in different rapeseed cultivars under direct seedling cultivation conditions in different experimental densities in the two cropping years 2016-17 and 2017-2018 in Gorgan Agricultural Research Station to Was implemented. The experiment was performed as a split-factorial in a randomized complete block design with 3 replications and 3 factors. Experimental factors included: 1- planting method, 2- plant density and 3- cultivar. The first main factor of sowing method in 5 levels, 1) direct sowing of seeds in the field at the same time as sowing seeds in the seedling tray, 2) direct sowing of seeds in the field at the same time as transplanting the seedlings to the field, 3) cultivation of single plant seedlings 4) Heap seedling cultivation contained three seeds and 5) Heap seedling cultivation contained five seeds. Results:: Was. The results of this experiment showed that the effect of cultivar, planting method, density and interaction between planting method and cultivar and the interaction effect of planting method and density on morphological traits such as plant height, stem diameter and dormancy percentage in rapeseed were significant. In Delgan cultivar, in all planting methods, the height of the plant and the height of the first pod from the ground was higher than Hayola 50 cultivar. The results of this experiment also showed the effect of cultivar, planting method, density and interaction of planting method and cultivar and the interaction of density and planting method on grain yield components (number of seeds per pod and number of pods per plant) and grain yield in rapeseed ‌ Was. The highest grain yield was observed in the treatment of single plant seedling and Delgan cultivar which was equal to 3940.9 kg / ha and based on the results of comparing the mean interaction of planting method and density among different planting methods of single plant planting method Led to the highest grain yield at both densities of 30 and 60 plants per square meter, which at densities of 30 and 60 plants per square meter, respectively, grain yield was 3756.6 and 3940.9 kg / ha. Conclusion:In general, based on the results of this experiment, it should be stated that the use of single plant seedling, Delgan cultivar and density of 30 plants per square meter is very useful for rapeseed cultivation. سابقه و هدف.: از آنجایی که بیش از 90 درصد روغن مصرفی در کشور از طریق واردات تامین می‏گردد، لازم است که توسعه کشت گیاهان دانه روغنی و افزایش عملکرد آن‏ها بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد. کلزا به دلیل ریز بودن بذرهای آن حساسیت زیادی به عمق کاشت و کیفیت بستر کاشت طی فرآیند جوانه‏زنی و سبز شدن در مزرعه دارد، از این رو کشت نشایی یکی از راه‌های افزایش عملکرد در کلزا می باشد. مواد و روش‌ها: به منظور بررسی برخی از صفات مورفولوژیک، اجزای عملکرد دانه و رابطه آنها با عملکرد دانه در ارقام مختلف کلزا تحت شرایط کشت نشایی و مستقیم در تراکم‌های مختلف آزمایشی در دو سال زراعی 97-1396 و 98-1397 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گرگان به اجرا در آمد. آزمایش به‌صورت اسپلیت پلات-فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 3 تکرارو 3 فاکتور انجام شد. فاکتورهای آزمایش شامل: 1- روش کاشت، 2- تراکم بوته و 3- رقم بود. فاکتور اول اصلی روش کاشت در 5 سطح،1) کشت مستقیم بذر در مزرعه هم‏زمان با کشت بذر در سینی نشا، 2) کشت مستقیم بذر در مزرعه هم‏زمان با انتقال نشا به مزرعه، 3) کشت نشای تک بوته‏ای، 4) کشت نشای کپه‏ای حاوی سه بذر و 5) کشت نشای کپه‏ای حاوی پنج بذر بود، فاکتور فرعی دوم تراکم بوته در 2 300000 و 600000 بوته در هکتار و فاکتور فرعی سوم رقم در دو سطح رقم هایولا 50 و دلگان بود. یافته‌ها: نتایج این آزمایش نشان داد اثر رقم، روش کاشت، تراکم و اثر متقابل روش کاشت و رقم و اثر متقابل روش کاشت و تراکم بر صفات مورفولوژیک از جمله ارتفاع بوته، قطر ساقه و درصد خوابیدگی در گیاه کلزا معنی‌دار بود، نتایج نشان داد در رقم دلگان در تمام روش‌های کاشت ارتفاع بوته و ارتفاع اولین غلاف از سطح زمین از رقم هایولا 50 بیشتر بود و کشت نشایی تک بوته در مزرعه نسبت به سایر روش‌های کشت دیگر دارای ارتفاع بوته بیشتر و درصد خوابیدگی کمتری بود. همچنین نتایج این ازمایش نشان داد اثر رقم، روش کاشت، تراکم و اثر متقابل روش کاشت و رقم و اثر متقابل تراکم و روش کاشت بر اجزای عملکرد دانه (تعداد دانه در غلاف و تعداد غلاف در بوته) و عملکرد دانه در گیاه کلزا معنی‌دار بود. بیشترین عملکرد دانه در تیمار کشت نشای تک بوته‏ای و رقم دلگان مشاهده شد که برابر 9/3940 کیلوگرم در هکتار بود و بر اساس نتایج مقایسه میانگین اثر متقابل روش کاشت و تراکم، در بین روش‌های مختلف کاشت روش کشت نشای تک بوته‏ای منجر به بیشترین عملکرد دانه در هر دو تراکم 30 و 60 بوته در متر مربع شد که به ترتیب در تراکم‌های 30 و 60 بوته در متر مربع عملکرد دانه برابر 6/3756 و 9/3940 کیلوگرم در هکتار بود. نتیجه‌گیری: به طور کلی بر اساس نتایج این آزمایش باید بیان کرد برای موفقیت در کشت کلزا در منطقه گرگان استفاده از کشت نشایی تک بوته، رقم دلگان و تراکم 30 بوته در متر مربع بسیار مفید می‌باشد و می‌تواند تاثیر معنی داری بر عملکرد دانه نسبت به کشت مستقیم کلزا داشته باشد.

https://ejcp.gau.ac.ir/article_7749_7512b25d8bc2602956074530754fbdd3.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 19 1 2026 03 21 The effects of sowing space row and reduced doses of pendimethalin on weed control and yield of selected rice cultivars in aerobic cultivation system اثرات فاصله کاشت و دزهای کاهش‌یافته علفکش پندیمتالین بر کنترل علف‌های هرز و عملکرد ارقام منتخب برنج در سیستم کشت هوازی 29 50 7734 10.22069/ejcp.2026.21591.2595 FA داریوش زکوی دانشجوی دکتری ،گروه زراعت، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان جاوید قرخلو استاد، گروه زراعت، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان 0000-0002-1773-898X علی مومنی دانشیار، عضو هیات علمی مؤسسه تحقیقات برنج کشور - معاونت مازندران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، آمل، ایران افشین سلطانی استاد، گروه زراعت، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان آسیه سیاهمرگویی دانشیار، گروه زراعت، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Journal Article 2023 07 24 Background and objectives: Rice is one of the most important cereals and the main food of more than half of the world's population. Changing the farming method from submerged to aerobic cultivation using aerobic rice genotypes plays an important role in maintaining and sustaining rice production. On the other hand, weed management is one of the main challenges in this planting system. Therefore, the use of suitable varieties, optimal planting distance and application of the correct doses of herbicides are of great importance in the aerobic cultivation system. thus, the present study was conducted with the aim of investigating the possibility of reducing the dose of pendimethalin herbicide with different planting intervals on weed population control and its impacts on yield components and grain yield of two aerobic Vandana and high-yielding Neda rice varieties under aerobic cultivation conditions. Materials and methods: The experiment was carried out as a split-block in a randomized complete block design with three replications in the Rice Research Institute of Iran (Mazandaran-Amol) during 2020-2021 and 2021-2022 growing season. Experimental treatments were the rice varieties at two levels (Vandana (aerobic genotype) and Neda (high-yielding and drought-tolerant rice)) as the main factor, sowing row spacing at three levels (12.5, 25 and 37.5 cm) as the sub-factor and herbicide treatment at five levels (control (without weed control), pendimethalin (1 L ha-1) + bispyribac sodium, pendimethalin (2 L ha-1) + bispyribac sodium, pendimethalin (3 L ha-1) + bispyribac sodium and weeding) as the sub-sub factor were considered. The bispyribac sodium was used at the dose of 100 cc ha-1 in all experimental plots. Results: The results indicated that the number of filled grains per panicle and the ability to compete with weeds of the aerobic variety Vandana were higher compared with the high-yielding variety Neda. The highest plant height (85.46 cm) and panicle length (18.71 cm) were observed at a sowing space of 12.5 cm, while the plant height and panicle length significantly reduced when the sowing space increased. Also, the highest number of panicles m-2 (292.26 panicles m-2) was obtained at the sowing row spacing of 12.5 cm, while increasing the sowing row spacing to 25 and 37.5 cm, the number of panicles m-2 reduced by 8.2% and 19.6 %, respectively. The weeding treatment led to highest plant height, panicle length, number of panicles (m-2), number of filled grains per panicle and grain yield, and the treatment of pendimethalin (3 L ha-1) + bispyribac sodium ranked next. In addition, the use of pendimethalin (2 L ha-1) + bispyribac sodium produced the highest 1000-grain weight (25.94 g). Although the highest grain yield was achieved in weeding conditions (7323.9 kg ha-1), but the application of pendimethalin (3 L ha-1) + bispyribac sodium significantly led to the control of weeds and improvement of yield components and grain yield compared with the use of pendimethalin (1 L ha-1) + bispyribac sodium, pendimethalin (2 L ha-1) + bispyribac sodium and control conditions. Conclusion: According to the results of the present study, in the aerobic cultivation conditions, the use of Vandana variety, the sowing row spacing of 12.5 cm and the application of pendimethalin (3 L ha-1) + bispyribac sodium had the greatest impact in reducing the dry weight accumulation of weeds and improving rice grain yield. سابقه و هدف: برنج یکی از غلات مهم و غذای اصلی بیش از نیمی از جمعیت جهان است. تغییر شیوه زراعت از کشت غرقابی به هوازی با استفاده از ژنوتیپ‌های برنج هوازی نقش مهمی در حفظ و پایداری تولید برنج دارد. از طرفی مدیریت علف‌های هرز یکی از چالش‌های اصلی در این سیستم کاشت است. لذا بهره‌گیری از ارقام مناسب، فاصله کاشت مطلوب و کاربرد دزهای صحیح علف‌کش در سیستم کاشت هوازی از اهمیت بالایی برخوردار می‌باشد. بنابراین، مطالعه حاضر با هدف بررسی امکان کاهش دز کاربرد علف‌کش پندیمتالین همراه با فواصل مختلف کاشت بر کنترل جمعیت علف‌های هرز و اثرات آن بر اجزای عملکرد و عملکرد دانه دو رقم برنج هوازی وندانا و پرمحصول ندا در شرایط کشت هوازی انجام شد. مواد و روش‌ها: آزمایش به‌صورت اسپلیت بلوک در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه مؤسسه تحقیقات برنج کشور معاونت مازندران- آمل طی سال‌های 1399 و 1400 اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل ارقام برنج در دو سطح (ژنوتیپ هوازی وندانا و برنج پرمحصول و متحمل به خشکی ندا) به‌عنوان عامل اصلی، فاصله ردیف کاشت در سه سطح (12/5، 25 و 37/5 سانتی‌متر) به-عنوان عامل فرعی و تیمار علف‌کش در پنج سطح (شاهد بدون کنترل علف هرز، مصرف علفکش پندیمتالین (یک لیتر در هکتار) + بیس-پیریباک سدیم، پندیمتالین (دو لیتر در هکتار) + بیس‌پیریباک سدیم، پندیمتالین (سه لیتر در هکتار) + بیس‌پیریباک سدیم و وجین) به‌عنوان عامل فرعی فرعی در نظر گرفته شدند. بیس‌پیریباک سدیم با دز مصرفی 100 سی سی در هکتار در کرت‌های آزمایش مصرف شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که تعداد دانه پر در پانیکل و توان رقابت با علف‌های هرز رقم هوازی وندانا در مقایسه با رقم پرمحصول ندا بیشتر بود. حداکثر ارتفاع بوته (85/46 سانتی‌متر) و طول پانیکل (18/71 سانتی‌متر) در فاصله کاشت 12/5 سانتی‌متر مشاهده شد؛ در حالی که با افزایش فواصل کاشت، ارتفاع و طول پانیکل به طور معنی‌داری کاهش یافتند. هم‌چنین، بیشترین تعداد پانیکل در متر مربع (292/26 پانیکل) در فاصله ردیف کاشت 12/5 سانتی‌متر به‌دست آمد و با افزایش فواصل ردیف کاشت به 25 و 37/5 سانتی‌متر، تعداد پانیکل در متر مربع به‌ترتیب حدود 8/2 و 19/6 درصد کاهش یافت. تیمار وجین منجر به حصول حداکثر ارتفاع بوته، طول پانیکل، تعداد پانیکل در متر مربع، تعداد دانه پر در پانیکل و عملکرد دانه گردید و تیمار پندیمتالین (سه لیتر در هکتار) + بیس‌پیریباک سدیم در رتبه بعدی قرار گرفت. علاوه بر این، استفاده از علف‌کش پندیمتالین (دو لیتر در هکتار) + بیس‌پیریباک سدیم سبب تولید بالاترین وزن هزار دانه (25/94 گرم) شد. اگرچه حداکثر عملکرد دانه در شرایط وجین (7323/9 کیلوگرم در هکتار) حاصل شد ولی مصرف پندیمتالین (سه لیتر در هکتار) + بیس-پیریباک سدیم به طور معنی‌داری منجر به کنترل علف‌های هرز و بهبود اجزای عملکرد و عملکرد دانه در مقایسه با کاربرد پندیمتالین (یک لیتر در هکتار) + بیس‌پیریباک سدیم، پندیمتالین (دو لیتر در هکتار) + بیس‌پیریباک سدیم و شاهد گردید. نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج مطالعه حاضر در شرایط کشت هوازی، استفاده از رقم وندانا، فاصله ردیف کاشت 12/5 سانتی‌متر و مصرف علفکش پندیمتالین (سه لیتر در هکتار) + بیس‌پیریباک سدیم بیشترین تأثیر را در کاهش تجمع وزن خشک علف‌های هرز و بهبود عملکرد دانه برنج داشت.

https://ejcp.gau.ac.ir/article_7734_5fb1159abb7fb1ea4f843ed8961557fb.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 19 1 2026 03 21 The effect of ascorbic acid foliar spraying on some morphological, physiological and grain yield of corn (SC704) under irrigation cut-off conditions اثر محلول‌پاشی اسید آسکوربیک بر برخی صفات مورفولوژیک، فیزیولوژیک و عملکرد ذرت (SC704) در شرایط قطع آبیاری 51 71 7735 10.22069/ejcp.2026.23019.2652 FA سراله گالشی استاد، گروه زراعت، دانشکده تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران میترا طلوع حافظیان اول دانشجوی دکتری، گروه زراعت، دانشکده تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران سیدمنصور حسینی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه زراعت، دانشکده تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران حسین ملکا دانشجوی دکتری، گروه زراعت، دانشکده تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران بنیامین ترابی استاد، گروه زراعت، دانشکده تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران محمد حسین قربانی استادیار، گروه زراعت، دانشکده تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران Journal Article 2024 11 23 Background and purpose: Today, drought stress is one of the greatest threats facing humanity in many parts of the world. Drought stress is associated with nutrient imbalance and production of reactive oxygen species, which leads to reduced growth and yield of crop plants. Studies show that the external application of ascorbic acid significantly improves the inhibitory effects of drought stress on plant growth and metabolism. Given the importance of water deficit stress, this study was conducted to investigate the effect of ascorbic acid on some corn grain traits under irrigation-free conditions. Materials and methods: This research was conducted in educational farm No. 1 of Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources in 2017 on Single Cross 704 (SC704) corn under drought stress conditions in the form of a split-plot experiment in the form of a randomized complete block design with 3 Repetition and 2 factors were done. The experimental treatments include: 1- drought stress at 3 levels (full irrigation (no stress), interruption of irrigation from the silking stage (severe stress) and interruption of irrigation from the milking stage (moderate stress) 2- different amounts of ascorbic acid at 7 levels 0, 50, 100, 150, 200, 250 and 300 mg/l. Spraying was done in two stages of 6 leaves and silking. In this research, the photosynthetic pigments include chlorophyll a and chlorophyll b in the vegetative stage and fertility, electrolyte leakage, relative leaf water content, plant height, grain protein percentage, number of grain per spike, and biological yield were measured. The data analysis was done using SAS and LSD test software Results: In the study of chlorophyll content, irrigation cessation alone caused a decrease in this treatment. Also, the results of the study of electrolyte leakage and electrical conductivity showed that the use of ascorbic acid increased the relative leaf water content and also reduced the electrolyte leakage, and foliar application of ascorbic acid was able to reduce the destructive effects of irrigation cessation to some extent. Conclusion: The results showed that drought stress caused a decrease in the treatments of photosynthetic pigments, relative leaf water content, grain yield, biological yield, number of grains per ear, grain protein percentage, and plant height, and foliar application of ascorbic acid was able to largely prevent the severe and destructive effects of stress. In general, based on the results of this experiment, an appropriate dose of ascorbic acid can be used to reduce the effect of drought stress on the mentioned traits, especially grain yield and biological yield. Key words: Drought stress, Irrigation cut-off time, Ascorbic acid, Chlorophyll, Grain yield. سابقه و هدف: امروزه تنش خشکی یکی از بزرگ‌ترین تهدیدهایی است که در بسیاری از نقاط جهان بشر با آن مواجه است. تنش خشکی با عدم تعادل مواد غذایی و تولید گونه‌های فعال اکسیژن همراه است که منجر به کاهش رشد و عملکرد گیاهان زراعی می‌شود. بررسی‌ها نشان می‌دهد کاربرد خارجی اسید آسکوربیک به‌طور قابل‌توجهی اثرات بازدارنده تنش خشکی را بر رشد و متابولیسم گیاه بهبود می‌بخشد. با توجه به اهمیت تنش کم‌آبی این پژوهش جهت بررسی اثر اسید آسکوربیک بر برخی صفات دانه ذرت در شرایط زمان قطع آبیاری مورد ارزیابی قرار گرفت. مواد و روش: این پژوهش در مزرعه آموزشی شماره یک دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان در سال 1397 بر روی ذرت رقم سینگل کراس 704 (SC704) تحت شرایط تنش خشکی به صورت آزمایش اسپیلت پلات در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 3 تکرار و 2 فاکتور انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل: 1- تنش خشکی در 3 سطح (آبیاری کامل (بدون تنش)، و قطع آبیاری از مرحله شیری (تنش متوسط)، قطع آبیاری از مرحله ابریشم‌دهی (تنش شدید) 2- مقادیر مختلف اسید آسکوربیک در 7 سطح 0، 50، 100، 150، 200، 250 و 300 میلی‌گرم در لیتر بود. محلول‌پاشی در دو مرحله 6 برگی و ابریشم‌دهی انجام شد. در این پژوهش صفات، رنگیزه‌های فتوسنتزی شامل کلروفیلa، کلروفیل b در مرحله رویشی و زایشی، نشت الکترولیت، محتوای نسبی آب برگ، ارتفاع بوته، درصد پروتئین دانه، عملکرد زیستی و عملکرد دانه مورد بررسی و اندازه‌گیری قرار گرفت. تجزیه‌وتحلیل داده‌های حاصل از آزمایش با استفاده از نرم‌افزار SAS و آزمون LSD صورت گرفت. یافته‌ها: نتایج نشان داد اثر متقابل کاربرد اسید آسکوربیک و زمان قطع آبیاری بر کلروفیل b در مرحله رویشی و زایشی، نشت الکترولیت، محتوای نسبی آب برگ، ارتفاع بوته، درصد پروتئین دانه، عملکرد زیستی و عملکـرد دانـه معنی‌دار شد. بیشترین عملکرد دانه در هنگام آبیاری کامل و قطع آبیاری از مرحله شیری در تیمار 150 میلی‌گرم در لیتر اسید آسکوربیک (به ترتیب برابر با 0/9678 و 1/9090 کیلوگرم در هکتار) بدست آمد و در هنگام قطع آبیاری از مرحله ابریشم دهی در کاربرد 300 میلی‌گرم در لیتر اسید آسکوربیک معادل 0/7395 مشاهده شد. در بررسی میزان کلروفیل، قطع آبیاری به تنهایی سبب کاهش این تیمار شد. همچنین نتایج بررسی میزان نشت الکترولیت و هدایت الکتریکی نشان داد کاربرد اسید آسکوربیک باعث افزایش در محتوای نسبی آب برگ و همچنین کاهش در نشت الکترولیت‌ها شد و محلول‌پاشی اسید آسکوربیک تا حدودی توانست اثرات مخرب ناشی از قطع آبیاری را کاهش دهد. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد تنش خشکی سبب کاهش تیمارهای رنگیزه‌های فتوسنتزی، محتوای نسبی آب برگ، عملکرد دانه، عملکرد زیستی، تعداد دانه در بلال، درصد پروتئین دانه، ارتفاع بوته شد که محلول‌پاشی اسید آسکوربیک توانست تا حد زیادی از اثرات شدید و مخرب تنش جلوگیری کند. به ‌طورکلی بر اساس نتایج این آزمایش می‌توان از دز مناسب اسید آسکوربیک برای کاهش اثر تنش خشکی بر صفات ذکر شده و بخصوص عملکرد دانه و عملکرد زیستی استفاده کرد. کلمات کلیدی: تنش خشکی، زمان قطع آبیاری، اسید آسکوربیک، کلروفیل، عملکرد دانه

https://ejcp.gau.ac.ir/article_7735_265600d1e97870f2eb2590a9364c6152.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 19 1 2026 03 21 Yield stability of promising chickpea (Cicer arietinum L.) lines under rainfed conditions پایداری عملکرد لاین‌های امید بخش نخود (Cicer arietinum L.) تحت شرایط دیم 73 95 7741 10.22069/ejcp.2026.23543.2675 FA رضا نیک سرشت گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. سید سعید موسوی گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بو علی سینا، همدان، ایران. 0000-0002-3214-2703 همایون کانونی بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج، ایران. محمد سیاری گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. Journal Article 2025 04 16 Abstract Background and objectives: Chickpea is one of the most important and valuable food sources in the world due to its protein and carbohydrate-rich seeds, ability to be cultivated in adverse environmental conditions, and high economic benefits. this crop, as the second most important legume in terms of cultivated area, is often cultivated under rain-fed conditions, and under these conditions, drought stress is the most important factor in yield loss of this crop. Usually, One of the main steps in introducing a variety is the evaluation and comparison of the performance stability of promising lines. Accordingly, the present research was conducted using various stability indices to identify stable lines with desirable performance. Materials and methods: In this study, the yield stability of 18 promising chickpea lines during four years with four repetitions in each year using various stability indices, including within genotype variance, within genotypic coefficient of variance, Wricke’s ecovalence, Shukla’s stability variance, Finley and Wilkinson's regression coefficient, Finley and Wilkinson triangular method, Eberhart and Russell’s regression model were evaluated. Results: According to the results of the combined analysis of variance, the genotype × environment interaction was significant (p≤0.01). This indicated the necessity of analyzing yield stability in the lines. Due to the positive and significant correlation (r=0.961) between the Finley and Wilkinson regression coefficient and the Eberhart and Russell regression coefficient, these indices were selected as appropriate criteria for distinguishing superior and stable lines. Lines No. 18, 17 and 6 recorded the highest average grain yield, whereas lines 14, 13 and 1 exhibited the lowest, respectively. Lines 18 and 17 with average grain yield of 660 and 653 kg ha-1, respectively with higher yield than the overall yield of all genotypes (572 kg ha-1), showed the highest genotypic index, the highest positive phenotypic index, and the lowest Finley and Wilkinson regression coefficient. The mean square deviation from the regression for lines 18 and 17 was not statistically significant. Accordingly, and with regard to grain yield, these two lines were identified as the most desirable and stable lines. Line No. 5 also with lower yield than the average yield of all genotypes, showed the highest Finley and Wilkinson regression coefficient and the highest Eberhart and Russell regression coefficient. This line with the above characteristics and considering the mean square deviation from the regression was identified as the least desirable line in terms of grain yield stability. Conclusion: Given the high and stable yield of the lines 18 (FLIP09-251C) and 17 (FLIP11-203C), These two lines demonstrated the necessary capability for use in breeding programs and may be considered new varieties adapted to rain-fed conditions. چکیده سابقه و هدف: نخود به دلیل داشتن دانه‌های غنی از پروتئین و کربوهیدرات، قابلیت کشت در شرایط نامطلوب محیطی و مزایای اقتصادی زیاد، یکی از منابع غذایی مهم و با ارزش در جهان است. این محصول، به‌عنوان دومین حبوبات مهم از نظر سطح زیر کشت، اغلب به‌صورت دیم کشت می‌شود که تحت این شرایط، تنش خشکی مهم‌ترین عامل افت عملکرد این گیاه زراعی است. به‌طور معمول یکی از گام‌های اصلی معرفی رقم، ارزیابی و مقایسه پایداری عملکرد لاین‌های امیدبخش در شرایط مختلف محیطی است. بر این اساس، تحقیق حاضر با استفاده از شاخص‌های مختلف پایداری، جهت شناسایی لاینهای پایدار با عملکرد مطلوب، انجام شد. مواد و روشها: در این تحقیق، پایداری عملکرد دانه 18 لاین امیدبخش نخود در طی چهار سال و چهار تکرار در هر سال، با استفاده از شاخصهای مختلف پایداری شامل واریانس درون ژنوتیپی، ضریب تغییرات درون ژنوتیپی، اکووالانس ریک، واریانس پایداری شوکلا، ضریب رگرسیون فینلی و ویلکینسون، روش مثلثی فینلی و ویلکینسون و مدل رگرسیونی ابرهارت و راسل ارزیابی شد. یافتهها: طبق نتایج تجزیه واریانس مرکب، برهمکنش ژنوتیپ × سال معنی‌دار شد (p≤0.01) که این امر بیانگر لزوم تجزیه پایداری عملکرد لاین‌ها بود. با توجه به همبستگی مثبت و معنی‌دار (r=0/961 )، بین شاخص‌های ضریب رگرسیون فینلی و ویلکینسون و ضریب رگرسیون ابرهارت و راسل، این شاخص‌ها به‌عنوان معیار مناسب جهت تفکیک لاین‌های مطلوب و پایدار انتخاب شدند. لاین‌های شماره 18، 17 و 6 دارای بیش‌ترین و لاین‌های شماره 14، 13 و 1 به‌ترتیب دارای کم‌ترین میانگین عملکرد دانه بودند. لاین‌های شماره 18 و 17 به‌ترتیب با میانگین عملکرد دانه 660 و 653 کیلوگرم در هکتار، با عملکرد بالاتر از میانگین عملکرد همه ژنوتیپ‌ها (572 کیلوگرم در هکتار)، بیش‌ترین شاخص ژنوتیپی، بیش‌ترین شاخص فنوتیپی مثبت و کم‌ترین ضریب رگرسیون فینلی و ویلکینسون را نشان دادند. میانگین مربعات انحراف از رگرسـیون برای لاین‌های 18 و 17 از نظر آماری معنی‌دار نبود. بر این اساس و با توجه به عملکرد، این دو لاین بهعنوان مطلوب‌ترین و پایدارترین لاین‌ها شناسایی شدند. لاین شماره 5 نیز با عملکرد دانه کم‌تر از میانگین عملکرد همه ژنوتیپ‌ها، بیش‌ترین ضریب رگرسیون فینلی و ویلکینسون، بیش‌ترین ضریب رگرسیونی ابرهارت و راسل را نشان داد. این لاین با ویژگیهای فوق و با توجه به میانگین مربعات انحراف از رگرسیون بهعنوان نامطلوب‌ترین لاین از نظر پایداری عملکرد دانه شناسایی شد. نتیجه گیری: با توجه به عملکرد بالا و پایدار در لاین‌های شماره 18 (FLIP09-251C) و 17 (FLIP11-203C)، این دو لاین قابلیت لازم برای استفاده در برنامه‌های به‌نژادی را دارند و شاید بتوان، آن‌ها را به‌عنوان رقم جدید برای شرایط دیم معرفی نمود.

https://ejcp.gau.ac.ir/article_7741_29c46fc37de2486b833b45170ad7ecb9.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 19 1 2026 03 21 The effect of salinity stress on some morpho-physiological and yield characteristics of Galega (Galega officinalis) in various cultivation environments اثر تنش شوری بر برخی خصوصیات مورفوفیزیولوژیک و عملکردی گالگا (Galega officinalis) در محیط‌های کشت متنوع 97 118 7736 10.22069/ejcp.2026.23550.2679 FA ناصر صمصامی دانش‌آموخته دکتری، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران جلال جلیلیان استاد، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران، اسماعیل قلی نژاد دانشیار، گروه علمی علوم کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران، راحله طهماسبی استادیار، گروه شیمی تجزیه-کروماتوگرافی، جهاد دانشگاهی واحد آذربایجان غربی، ارومیه. ایران، Journal Article 2025 04 20 Abstract Introduction: Salinity stress is one of the most important environmental challenges that is increasingly felt, especially in arid and semi-arid regions of the world. Different plants respond differently to salinity, and understanding these responses can help improve agricultural practices and increase plant resilience. Galega (Galega officinalis L.) is a herbaceous perennial plant belonging to the family Lepidaceae. Its aerial part contains a set of substances that lower blood sugar and this plant is used as an antidiabetic. In addition to agricultural applications, Galega also has medicinal properties. In traditional medicine, it is used to treat various diseases including diabetes, digestive problems, and inflammation. Galega, as a valuable source of protein and fodder, has been considered due to its morphological and functional characteristics under adverse environmental conditions. This study was conducted to investigate the responses of the yield and yield components of Galega to salinity stress treatment and different planting methods. Materials and methods: This experiment was conducted in a randomized complete block design with three replications in three cultivation environments (greenhouse, regular pot in the open air and large pot in the field) in the 2024 crop year at Urmia University. Salinity stress was at three levels, 0.1 (control), 5 and 10 dS/m. Various agronomic traits such as grain yield, morphological traits, sodium, potassium and proline were measured. Statistical analysis of the data was performed using SAS software (version 9.1) and MATATC and comparison of means was also performed using the LSD test at a 5% error probability level. For data obtained through counting (number of secondary and main branches), square root transformation was performed using SPSS software (version 16) and then mean comparison was performed. Results: Salinity stress in all three cultivation conditions caused a reduction in plant height, number of secondary and main branches, biomass, yield, yield components and leaf potassium and an increase in proline and sodium content compared to the control. In the greenhouse conditions, the plants did not enter the reproductive stage. The highest plant height (71.66 cm) and weight of 1000 seeds (5.37 g) were obtained in field at control plants and the lowest plant height (31.64 cm) and weight of 1000 seeds (4.33 g) were obtained in outdoor pot at the salinity of 10 dS/m. Galga field cultivation produced the highest seed yield (5.82 g per plant) and outdoor pot cultivation produced the lowest seed yield (2.35 g per plant) in no-salt conditions. Conclusion: The comparison between salinity stress treatments showed that Galga pot cultivation in outdoor at salinity of 5 and 10 dS/m produced the maximum yield and also due to the superiority of water consumption efficiency based on seed yield, this cultivation method is recommended for saline conditions. سابقه و هدف: تنش شوری یکی از مهم‌ترین چالش‌های محیطی است که به ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک جهان به‌طور فزاینده‌ای احساس می‌شود. گیاهان مختلف نسبت به شوری واکنش‌های متفاوتی نشان می‌دهند و درک این واکنش‌ها می‌تواند به بهبود روش‌های کشاورزی و افزایش تاب‌آوری گیاهان کمک کند. گالگا (Galega officinalis L.) گیاهی علفی و چند ساله متعلق به تیره پروانه‌آسا می‌باشد. قسمت هوایی آن حاوی مجموعه‌ای از مواد کاهنده قند خون می‌باشد و از این گیاه به عنوان ضد دیابت استفاده می‌شود. علاوه بر کاربردهای زراعی، گالگا دارای خواص دارویی نیز است. در طب سنتی، از آن برای درمان بیماری‌های مختلف از جمله دیابت، مشکلات گوارشی و التهابات استفاده می‌شود. گیاه گالگا به عنوان یک منبع ارزشمند پروتئین و علوفه، به خاطر ویژگی‌های مرفولوژیک و عملکردی‌اش در شرایط نامساعد محیطی مورد توجه قرار گرفته است. این تحقیق با هدف بررسی واکنش‌های محصول و اجزای عملکرد گیاه گالگا به تیمار تنش شوری و روش‌های مختلف کاشت انجام شد. مواد وروش‌ها: این آزمایش به‌صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سه محیط کشت (گلخانه، گلدان معمولی در هوای آزاد و گلدان بزرگ در مزرعه) در سال زراعی 1402 در دانشگاه ارومیه اجرا شد. تنش شوری در سه سطح، 1/0 (شاهد)، 5 و 10 دسی-زیمنس بر متر بود. صفات مختلف زراعی مانند ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعی، تعداد شاخه اصلی، عملکرد بیولوژیک، کارآیی مصرف آب بیوماس، عملکرد دانه، کارآیی مصرف اب عملکرد دانه، وزن 1000 دانه، وزن خشک بذر با غلاف، تلاش بازآوری، شاخص برداشت، سدیم، پتاسیم و پرولین اندازه گیری شد. تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SAS (نسخه 1/9) و MATATC انجام و مقایسه میانگین‌ها نیز توسط آزمون LSD در سطح احتمال خطای پنج درصد انجام شد. یافته‌ها: تنش شوری در هر سه محیط کشت سبب کاهش ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعی، تعداد شاخه اصلی، بیوماس، عملکرد، اجزای عملکرد دانه پتاسیم برگ گالگا و افزایش میزان پرولین و سدیم نسبت به شاهد شد. در شرایط گلخانه بوته‌ها وارد مرحله زایشی نشدند. بیشترین ارتفاع بوته (66/71 سانتی‌متر) و وزن 1000 دانه (37/5 گرم) در تیمار شاهد و کشت مزرعه‌ای و کمترین ارتفاع (64/31 سانتی-متر) و وزن هزار دانه (33/4 گرم) در تنش شوری 10 دسی زیمنس بر متر و در شرایط کشت گلدانی هوای آزاد بدست آمد. در شرایط بدون شوری (شاهد)، بیشترین و کمترین عملکرد دانه (82/5 و 35/2 گرم در بوته) به ترتیب در شرایط مزرعه و گلدانی هوای آزاد بدست آمد. نتیجه‌گیری: کشت گلدانی گالگا در هوای آزاد در شوری 5 و 10 دسی‌زیمنس بر متر، حداکثر عملکرد را تولید کرد و همچنین به دلیل برتری کارآیی مصرف آب براساس عملکرد دانه، این روش کشت برای شرایط شور پیشنهاد می‌گردد.

https://ejcp.gau.ac.ir/article_7736_b373e54d8c17205886ac263747e08e83.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 19 1 2026 03 21 The effect of seed pre-treatment on some quantitative, biochemical traits and oil percentage of Black cumin (Nigella sativa L.) تأثیر پیش‌تیمار بذر بر برخی صفات کمی، بیوشیمیایی و درصد روغن سیاه‌دانه (Nigella sativa L.) 119 144 7737 10.22069/ejcp.2026.23643.2685 FA زینب زارع رحمت آباد دانشجوی سابق دکتری بیماری‌شناسی گیاهی، گروه گیاهپزشکی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان. محمد مهدی میرزایی زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری شیوا طاهری دانشجوی دکتری اگرواکولوژی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان Journal Article 2025 05 08 Background and objectives: Today, medicinal plants have received a lot of attention in the scientific and medical communities. Black cumin (Nigella sativa L.) is the most important species belonging to the Ranunculaceae family. In the cultivation of medicinal and aromatic plants, various problems occur in the germination of the seeds of some plants. Due to the insufficient growth of the embryos, the black seeds have sleeping characteristics, which causes the non-uniform growth of the seedlings. Since in agriculture, seed germination is considered very important to obtain lively plants and high yields, there is a need for a process that facilitates germination. A process described as seed priming or pre-treatment. For this purpose, this experiment was designed and implemented to investigate the effect of different seed pre-treatments on some quantitative and qualitative traits of black seed in the climatic conditions of Gorgan. Materials and methods: This experiment was carried out in the form of a randomized complete block design in three replications at the Agricultural and Natural Resources Research and Education Center of Golestan Province in the crop year 2021-2022. The experimental treatments include nine different pre-treatments, such as fertile phosphate, Phosphorus-Zinc (containing 10% phosphorus and 10% zinc), Trichoderma fungus (Bioran company), zinc (zinc sulfate), mycorrhizal fungus (Funneliformis mosseae species), Bioazospire (containing Azotobacter sp., Azospirillum and Bacillus), Molybdenum (ammonium molybdate), humic acid (46% ligno-humex) and control. The amount of seed used in this research was considered to be 2.5 grams per plot based on the weight of 1,000 seeds and optimal density (100 plants per square meter). The used seed (an Indian variety) was prepared at the Agricultural and Natural Resources Research and Education Center of Golestan Province. In this experiment, traits such as the height of the plant, the height of the first branch, the root length, the total weight of the plant, the weight of the capsule in the plant, the number of follicles in the capsule, the weight of the seeds in the capsule, the total weight of the seeds in the plant, the percentage of oil, total phenol, Flavonoids, and antioxidants were measured. Finally, the statistical analysis of the data was calculated using SAS statistical software, and the average comparison of the data was calculated using the LSD test at the probability level of one percent. Result: The results of this research showed that seed pre-treatment significantly affected all studied traits except the number of follicles. The comparison of the average traits showed that the maximum height, with an average of 77.22 cm, was observed in plants treated with molybdenum. The maximum height of the first secondary branch (15.16 cm) and the highest amount of antioxidants (66.19 mg/g) were assigned to pre-treatment with mycorrhizal fungi. The highest weight of the total plant (17 grams), the maximum weight of the capsule in the total plant (8.37 grams), the highest weight of the seeds in the capsule (0.22 g), and the maximum weight of the total seeds in the plant (6.10 grams) in fertilizer pre-treatment Bioazospire were observed. Also, in this research, the maximum root length (14.44 cm), the highest oil percentage (27.99%), the highest amount of total phenol (22.53 mg/g), and the maximum amount of flavonoid (9.33 mg/g) were obtained from pre-treatment with humic acid. Conclusion: The results of this study indicated a significant effect of seed pre-treatment on all studied traits. Among these pre-treatments, Bioazospire, humic acid, mycorrhiza, and molybdenum improved vegetative and functional traits. In general, based on the results of this research, if the aim is to increase seed yield or oil percentage, bioazospire and humic acid can be used as seed pre-treatments, respectively. سابقه و هدف: امروزه گیاهان دارویی در مجامع علمی و پزشکی بسیار مورد توجه قرار گرفته اند. سیاه‌دانه (Nigella sativa L.) از مهم‌ترین گونه‌های متعلق به خانواده Ranunculaceae است. در کشت گیاهان دارویی و معطر مشکلات مختلفی در جوانه‌زدن بذر برخی از گیاهان وجود دارد. به‌دلیل رشد ناکافی جنین، بذور سیاه‌دانه دارای ویژگی خواب هستند که باعث رشد غیر یکنواخت نهال-ها می‌شود. از آنجایی که در کشاورزی، جوانه‌زنی بذر برای به‌دست آوردن گیاهان سرزنده و عملکرد بالا بسیار مهم تلقی می‌شود، نیاز به فرآیندی است که جوانه‌زنی را تسهیل کند. فرآیندی که به عنوان پرایمینگ بذر یا پیش‌تیمار توصیف می‌شود. بدین منظور این آزمایش به‌منظور بررسی تأثیر پیش‌تیمارهای مختلف بذر بر برخی از صفات کمی و کیفی سیاه‌دانه در شرایط اقلیمی گرگان طراحی و اجرا شد. مواد و روش‌ها: این آزمایش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان در سال زراعی 1401-1400 انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل 9 پیش‌تیمار مختلف مانند فسفات بارور، فسفر- روی (حاوی 10 درصد فسفر و 10 درصد روی)، قارچ تریکودرما (شرکت Biorun)، روی (سولفات روی)، قارچ میکوریزا (Funneliformis mosseae sp.)، بیوآزوسپیر (شامل باکتری‌های Azotobacter sp.، Azospirillum، Bacillus)، مولیبدن (مولیبدات آمونیوم)، اسید هیومیک (46 درصد لیگنو-هومکس) و شاهد. مقدار بذر مصرفی در این تحقیق بر اساس وزن هزار دانه و تراکم بهینه (100 بوته در متر مربع) 5/2 گرم در کرت در نظر گرفته شد. بذر مورد استفاده (نوع هندی) در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان تهیه شد. در این آزمایش صفاتی مانند ارتفاع گیاه، ارتفاع اولین شاخه جانبی از زمین، طول ریشه، وزن کل بوته، وزن کپسول در بوته، تعداد فولیکول‌ در کپسول، وزن دانه‌ در کپسول، وزن کل دانه‌ در بوته، درصد روغن، فنل کل، آنتی اکسیدان‌ و فلاونوئید اندازه‌گیری شد. در نهایت تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها با استفاده از نرم افزار SAS و مقایسه میانگین داده‌ها با استفاده از آزمون LSD در سطح احتمال یک درصد محاسبه شد. یافته‌ها: نتایج این تحقیق نشان داد که پیش‌تیمار بذر بر تمامی صفات مورد مطالعه به جز تعداد فولیکول تأثیر معنی‌داری داشت. مقایسه میانگین صفات نشان داد که بیشترین ارتفاع با میانگین 22/77 سانتی متر در گیاهان تیمار شده با مولیبدن مشاهده شد. بیشترین ارتفاع اولین شاخه فرعی (16/15 سانتی‌متر) و بیشترین میزان آنتی‌اکسیدان (19/66 میلی‌گرم بر گرم) به پیش تیمار با قارچ‌های میکوریزا تعلق گرفت. بیشترین وزن کل بوته (17 گرم)، حداکثر وزن کپسول در بوته (37/8 گرم)، بیشترین وزن دانه در کپسول (22/0 گرم) و حداکثر وزن کل دانه در بوته (10/6 گرم) در پیش‌تیمار بیوآزوسپایر مشاهده شد. همچنین در این تحقیق بیشترین طول ریشه (44/14 سانتی‌متر)، بیشترین درصد روغن (99/27 درصد)، بیشترین میزان فنل کل (53/22 میلی‌گرم در گرم) و بیشترین مقدار فلاونوئید (33/9 میلی‌گرم بر گرم) در پیش‌تیمار با اسید هیومیک به‌دست آمد. نتیجه گیری: نتایج این تحقیق حاکی از تأثیر معنی‌دار پیش‌تیمار بذر بر تمامی صفات مورد مطالعه بود. از میان این پیش تیمارها، بیوآزوسپایر، اسید هیومیک، میکوریزا و مولیبدن صفات رویشی و عملکردی را بهبود بخشیدند. به‌طور کلی بر اساس نتایج این تحقیق، اگر هدف افزایش عملکرد یا درصد روغن باشد، می‌توان از بیوآزوسپیر و اسید هیومیک به ترتیب به‌عنوان پیش‌تیمار بذر استفاده نمود.

https://ejcp.gau.ac.ir/article_7737_587bae8cc4205cc99dee60a5e9371002.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 19 1 2026 03 21 Effect of nanosilica and silicon on physiological and biochemical traits of sugarcane under deficit irrigation regimes اثر نانوسیلیس و سیلیسیم بر برخی صفات فیزیولوژیک و بیوشیمیایی نیشکر در شرایط رژیم های کم آبیاری 145 154 7738 10.22069/ejcp.2026.23982.2703 FA علی حمدی شنگری گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران افراسیاب راهنما گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران علی منصفی گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران حبیب اله روشنفکر گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران حسین نوروزی مؤسسه تحقیقات و آموزش توسعه نیشکر و صنایع جانبی خوزستان، اهواز، اهواز ، Journal Article 2025 08 19 Background and objectives: Drought stress is the major abiotic constraint affecting sugarcane productivity and quality worldwide. Water deficit not only reduces yield but also negatively affects key physiological and biochemical traits, including plant water relations, photosynthesis, chlorophyll content, and oxidative balance. Silicon, is a beneficial element known to enhance plant tolerance to abiotic stresses, particularly drought, by improving water status, preserving photosynthetic pigments, modulating antioxidant defense mechanisms, and promoting the accumulation of compatible metabolites. Silicon nanoparticles (nano-silica), owing to their small particle size and high specific surface area, exhibit greater bioavailability and physiological effectiveness than conventional silicon sources. Therefore, this study aimed to compare the effects of nano-silica and conventional silicon on drought tolerance and related physiological and biochemical responses in sugarcane. Materials and Methods: The experiment was conducted during the 2024–2025 growing season using a split-plot arrangement within a randomized complete block design with three replications on sugarcane variety CP69-1062. Irrigation intervals (7, 10, and 13 days) were assigned to main plots, while foliar application treatments included a control (no application), nano-silica at 150 and 300 mg L⁻¹, and silicon at 300 and 600 mg L⁻¹were allocated to sub-plots. These. Foliar applications were applied twice during the rapid growth stage (BBCH stage 3), beginning in early April, with a 15-day interval between applications. Results: Increasing irrigation intervals significantly reduced carotenoid content, chlorophyll a and b content, chlorophyll index, relative water content, cane yield, and sugar yield. In contrast, the activities of catalase, peroxidase, and superoxide dismutase, as well as malondialdehyde (MDA) concentration, increased significantly under water deficit conditions. Foliar application of nano-silica, particularly at 300 mg L⁻¹, effectively mitigated the adverse effects of deficit irrigation. This treatment significantly enhanced cane and sugar yield compared with untreated plants and silicon treatments. Moreover, nano-silica at 300 mg L⁻¹ increased chlorophyll index, chlorophyll a and b contents, maintained stomatal conductance and relative water content, and resulted in the highest silica accumulation in plant tissues. This treatment also showed the highest antioxidant enzyme activities and the lowest MDA content, indicating reduced oxidative damage. The superior performance of nano-silica is attributed to its higher bioavailability compared with silicon sources. Conclusion: These findings indicate that silicon nanoparticles are more effective than conventional silicon in enhancing sugarcane tolerance to irrigation deficit. This improvement is primarily associated with enhanced photosynthetic capacity and a strengthened antioxidant defense system. Consequently, nano-silica represents a promising strategy for improving drought stress management and optimizing sugarcane productivity under limited irrigation conditions. سابقه و هدف: تنش خشکی، عامل اصلی محدودکنندۀ غیرزیستی است که بر بهره‌وری و کیفیت نیشکر در سراسر جهان تأثیر می‌گذارد. کمبود آب با اثرگذاری بر جنبه‌های فیزیولوژیک و بیوشیمیایی گیاه، از جمله روابط آبی، فتوسنتز، محتوای کلروفیل و ایجاد تنش اکسیداتیو، موجب کاهش عملکرد نیشکر می‌شود. سیلیسیم به‌عنوان عنصری مفید، نقش مهمی در افزایش تحمل گیاهان به تنش‌های غیرزیستی از جمله خشکی دارد. این عنصر با بهبود وضعیت آبی گیاه، حفظ رنگدانه‌های فتوسنتزی، تقویت سیستم آنتی‌اکسیدانی و افزایش تجمع متابولیت‌های سازگار، به بهبود تحمل در برابر خشکی کمک می‌کند. در این میان، نانوذرات سیلیسیم به‌دلیل اندازۀ کوچک و سطح ویژه بالا، از فراهمی زیستی و اثربخشی بیشتری نسبت به سیلیسیم معمولی برخوردار بوده و پتانسیل بالایی در ارتقای تحمل به خشکی نشان داده‌اند. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثر نانوسیلیس و سیلیسیم معمولی بر تحمل به خشکی و ویژگی‌های فیزیولوژیک و بیوشیمیایی نیشکر انجام شد. مواد و روش‌ها: این آزمایش مزرعه‌ای به‌صورت کرت‌های یک‌بار خردشده و در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی، در مزرعۀ پلنت واریتۀ CP69-1062 در فصل زراعی ۱۴۰۳، در شرکت کشت و صنعت امام خمینی و با سه تکرار اجرا شد. عامل اصلی شامل سه دور آبیاری در فواصل ۷، ۱۰ و ۱۳ روز و عامل فرعی پنج سطح کاربرد برگی شامل: شاهد (بدون محلول‌پاشی)، ۱۵۰ و ۳۰۰ میلی‌گرم بر لیتر نانوسیلیس، و ۳۰۰ و ۶۰۰ میلی‌گرم بر لیتر سیلیسیم بود. تیمارهای محلول‌پاشی سیلیسیم در دو نوبت و در مرحلۀ رشد سریع گیاه (مرحلۀ ۳ بر اساس مقیاس BBCH)، از اوایل فروردین‌ماه و با فاصلۀ زمانی ۱۵ روز اعمال شدند. یافته‌ها: نتایج نشان داد که با افزایش دور آبیاری، محتوای کاروتنوئیدها، کلروفیل a و b، شاخص کلروفیل، محتوای نسبی آب برگ، عملکرد نیشکر و عملکرد شکر به‌طور معنی‌داری کاهش یافت، در حالی‌که فعالیت آنزیم‌های کاتالاز، پراکسیداز، سوپراکسید دیسموتاز و غلظت مالون‌دی‌آلدئید افزایش یافت. تیمار نانوذرات سیلیس، به‌ویژه در غلظت ۳۰۰ میلی‌گرم بر لیتر، به‌طور مؤثر آثار نامطلوب کم‌آبیاری را کاهش داده و منجر به افزایش قابل‌توجه عملکرد نیشکر و شکر شد. این تیمار همچنین موجب افزایش شاخص کلروفیل، کلروفیل a و b، و حفظ مقادیر بالاتر هدایت روزنه‌ای و محتوای نسبی آب برگ گردید. برگ‌های تیمارشده با نانوسیلیس ۳۰۰ میلی‌گرم بر لیتر بیشترین تجمع سیلیسیم را نشان دادند. علاوه بر این، در همین تیمار بالاترین فعالیت آنزیم‌های پراکسیداز، کاتالاز و سوپراکسید دیسموتاز و کمترین میزان مالون‌دی‌آلدئید مشاهده شد. برتری نانوسیلیس نسبت به سیلیکات سدیم معمولی احتمالاً ناشی از فراهمی زیستی بالاتر آن است. نتیجه‌گیری: به‌طور کلی، نتایج این پژوهش نشان داد که کاربرد نانوذرات سیلیس در مقایسه با سیلیسیم، از طریق بهبود صفات فتوسنتزی و تقویت سیستم دفاع آنتی‌اکسیدانی، مؤثرتر عمل کرده و موجب افزایش تحمل نیشکر به شرایط کم‌آبیاری می‌شود. این ویژگی‌ها نانوذرات سیلیس را به راهبردی کارآمد برای مدیریت تنش کم‌آبیاری و بهینه‌سازی تولید نیشکر در شرایط خشکی ناشی از محدودیت آبی تبدیل می‌کند.

https://ejcp.gau.ac.ir/article_7738_72a676e8d512de4810372198e587fb55.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 19 1 2026 03 21 The Effect of Intercropping of Pinto Bean and Buckwheat on Nutrient Uptake, Beneficial Indices, and Weed Competition Reduction under Mycorrhizal Inoculation Conditions اثر کشت مخلوط لوبیا چیتی و گندم سیاه بر جذب عناصر غذایی، شاخص‌های سودمندی و مهار علف‌های هرز در شرایط کاربرد مایکوریزا 155 179 7739 10.22069/ejcp.2026.24204.2721 FA مرضیه طاهری دانشجوی کارشناسی ارشد آگروتکنولوژی گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشکده کشاوری دانشگاه یلسوج دانشگاه یاسوج علیرضا یدوی استاد، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج محسن موحدی دهنوی استاد، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج حمیدرضا یلوجی استاد، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج حمید اله دادی دانش‌آموخته ارشد اگروتکنولوژی- فیزیولوژی گیاهان زراعی، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج Journal Article 2025 10 26 Background and Objectives: Modern agriculture faces challenges such as soil fertility depletion and limited water resources. Therefore, the adoption of sustainable cropping systems is essential. Mixed cropping, by enhancing biodiversity, optimizes resource use and reduces weed pressure. The mixed cropping of pinto bean (with nitrogen-fixing ability) and buckwheat (with rapid growth and high competitive ability) can improve productivity, quality, and agricultural sustainability. Furthermore, mycorrhizal fungi, as a biological fertilizer, enhance nutrient uptake and increase plant tolerance. The present study was conducted to evaluate the impact of mixed cropping of pinto bean–buckwheat and mycorrhizal inoculation on crop performance, plant nutrition, and biological weed control. Materials and Methods: The experiment was conducted as a 2-factorial experiment in a randomized complete block design (RCBD) with three replications in 2023. The first factor consisted of cropping patterns (pure pinto bean (Phaseolus vulgaris L.) without weed control, pure pinto bean with weed control, pure buckwheat (Fagopyrum esculentum Moench.) without weed control, and mixed pinto bean with 30%, 60%, and 90% buckwheat density without weed control). The second factor was the application of mycorrhizal inoculant versus no inoculant. Nutrient uptake, yield of both crops, weed biomass, land equivalent ratio (LER), and the increase or decrease in actual yield were then assessed. Results: The results showed that the highest nutrient uptake and the greatest pinto bean yield were obtained from the pure pinto bean crop with weed control. Among the mixed cropping treatments, the combination of pinto bean with 60% buckwheat density without weed control had higher yield than the other treatments. For buckwheat, the highest yield was achieved from the pure buckwheat crop without weed control, followed by the mixed cropping of pinto bean with 90% buckwheat density. Increasing the buckwheat density in the mixed cropping system significantly reduced weed biomass, indicating the high competitive ability of buckwheat in weed suppression. The application of mycorrhizal fungi also had a positive effect on nutrient uptake, improved pinto bean and buckwheat yields, and reduced weed biomass. The land equivalent ratio (LER) in all mixed cropping patterns evaluated in this study was greater than one, indicating the superiority of mixed cropping over pure cropping in terms of resource use efficiency and production sustainability. Conclusion: This study demonstrated that mixed cropping of pinto bean with 60% buckwheat density, combined with mycorrhizal inoculation, can be an effective approach to reduce weed biomass, enhance nutrient uptake, improve yields, and increase beneficial indices. This cropping combination not only contributes to the sustainability of pinto bean production but also presents an environmentally friendly and sustainable solution for weed management and optimal resource utilization in sustainable agriculture. چکیده سابقه و هدف: امروزه کشاورزی با چالش‌هایی مانند کاهش حاصلخیزی خاک و محدودیت منابع آب مواجه است، بنابراین بهره‌گیری از الگوهای کشت پایدار ضروری به نظر می‌رسد. کشت مخلوط با افزایش تنوع زیستی موجب بهره‌وری مطلوب از منابع و کاهش فشار علف‌های هرز می‌شود. کشت مخلوط لوبیا چیتی (با توان تثبیت نیتروژن) و گندم سیاه (با رشد سریع و قدرت رقابتی بالا) می‌تواند عملکرد، کیفیت و پایداری زراعی را ارتقا دهد. همچنین، قارچ‌ مایکوریزا به‌عنوان کود زیستی، باعث بهبود جذب عناصر غذایی و افزایش تحمل گیاه می‌شود. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تأثیر کشت مخلوط لوبیا چیتی–گندم سیاه و تلقیح مایکوریزا بر عملکرد، تغذیه گیاه و کنترل زیستی علف‌های هرز انجام شد. مواد و روش‌ها: آزمایش به‌صورت فاکتوریل دو عاملی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 3 تکرار در سال 1402 اجرا شد. عامل‌ اول آزمایش الگوهای کشت (کشت خالص لوبیا چیتی (Phaseolus vulgaris L.) بدون کنترل علف‌های هرز، کشت خالص لوبیا چیتی با کنترل علف‌های هرز، کشت خالص گندم سیاه (Fagopyrum esculentum Moench.) بدون کنترل علفهای هرز، کشت مخلوط لوبیا چیتی با 30، 60 و 90 درصد تراکم گندم سیاه بدون کنترل علف‌های هرز) و عامل دوم شامل کاربرد و عدم کاربرد کود زیستی مایکوریزا بود. در ادامه میزان جذب عناصر غذایی، عملکرد هر دو گیاه، زیست‌توده علف‌های هرز، نسبت برابری زمین و کاهش یا افزایش عملکرد واقعی ارزیابی شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که بیشترین مقدار عناصر غذایی و بالاترین عملکرد لوبیا چیتی از کشت خالص این گیاه همراه با کنترل علف‌های هرز به دست آمد. در میان تیمارهای مخلوط، ترکیب لوبیا چیتی با 60 درصد تراکم گندم سیاه بدون کنترل علف‌های هرز عملکرد بالاتری نسبت به سایر تیمارهای مخلوط داشت. در مورد گندم سیاه، کشت خالص بدون کنترل علف‌های هرز بیشترین عملکرد را ایجاد کرد و پس از آن کشت مخلوط لوبیا چیتی با 90 درصد تراکم گندم سیاه در رتبه بعدی قرار گرفت. افزایش تراکم گندم سیاه در کشت مخلوط منجر به کاهش چشمگیر زیست‌توده علف‌های هرز گردید که این امر بیانگر توان رقابتی بالای گندم سیاه در کنترل علف‌های هرز است. کاربرد قارچ مایکوریزا نیز تأثیر مثبت بر افزایش جذب عناصر غذایی، بهبود عملکرد لوبیا چیتی و گندم سیاه و کاهش زیست‌توده علف‌های هرز داشت. شاخص نسبت برابری زمین در تمامی الگوهای کشت مخلوط مورد ارزیابی در این آزمایش بیش از یک بود که نشان‌دهنده برتری کشت مخلوط نسبت به کشت خالص از نظر کارایی استفاده از منابع و پایداری تولید است. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد که کشت مخلوط افزایشی لوبیا چیتی با تراکم 60 درصد گندم سیاه همراه با کاربرد قارچ مایکوریزا می‌تواند رویکردی مؤثر برای کاهش زیست‌توده علف‌های هرز، افزایش جذب عناصر غذایی، بهبود عملکرد و ارتقای شاخص‌های سودمندی باشد. این ترکیب زراعی نه‌تنها به افزایش پایداری تولید لوبیا چیتی کمک می‌کند، بلکه به‌عنوان راهکاری زیست‌سازگار و پایدار برای مدیریت علف‌های هرز و بهره‌برداری بهینه از منابع در کشاورزی پایدار پیشنهاد می‌شود.

https://ejcp.gau.ac.ir/article_7739_142eedeb583740044dbca748d05c6b89.pdf