دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجله تولید گیاهان زراعی 2008-739X 18 4 2025 12 22 Evaluation of Suitable Traits for Selecting Quinoa (Chenopodium quinoa Willd.) Lines under Saline Conditions بررسی صفات مناسب جهت گزینش لاین‌های کینوا (Chenopodium quinoa Willd.) در شرایط شور 143 158 7680 10.22069/ejcp.2026.24164.2720 FA مهدی خسروشیری دانش‌آموخته کارشناسی ارشد فیزیولوژی گیاهان زراعی، گروه اگروتکنولوژی ، دانشکده کشاورزی ، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران. 0009-0003-7557-720X معصومه صالحی دانشیار مرکز ملی تحقیقات شوری، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی- یزد- ایران Journal Article 2025 10 12 Background and Objective:<br />Quinoa (Chenopodium quinoa Willd.), owing to its remarkable genetic diversity, broad ecological adaptability, high nutritional value, and considerable tolerance to various environmental stresses, has been recognized as a promising and strategic crop for enhancing food security and ensuring sustainable agricultural production in arid and semi-arid regions. Given the increasing challenges of water scarcity and the deterioration of irrigation water quality in Iran, the identification and characterization of salt-tolerant lines hold particular significance. Accordingly, this study was conducted to identify, evaluate, and determine the most influential agro-morphological traits contributing to the selection of early-maturing, high-yielding, and salt-tolerant quinoa lines among a diverse set of germplasm accessions.<br />Materials and Methods<br />For this purpose, 49 quinoa lines were evaluated in a lattice design with two replications under saline irrigation water conditions in August 2022 at the Sadough Salinity Research Station of the National Salinity Research Center in Yazd. Traits including plant height, panicle length and weight, grain yield, 1000-seed weight, biomass, and saponin content were measured. The data were analyzed using analysis of variance (ANOVA), correlation analysis, clustering, and principal component analysis (PCA).<br />Findings: The results of the ANOVA revealed that the effect of lines was significant (p < 0.01) for all traits. Lines 47 and 49 had the highest grain yield (281.11 and 277.43 g m⁻², respectively), while lines 7 and 33 exhibited the highest 1000-seed weight (73.2 and 74.2 g, respectively). In contrast, line 3 showed the lowest grain yield and the highest saponin content (20.6%). Cluster analysis grouped the lines into six distinct clusters, with cluster III (lines 5, 47, and 49) demonstrating the highest yield and biomass. The first three principal components accounted for approximately 72% of the total data variance. Heritability results indicated that traits such as plant height, panicle weight, and grain yield were significantly under genetic control and possess high potential for improvement through selection.<br />Conclusion<br />Overall, this study confirmed the presence of considerable genetic potential among early-maturing quinoa lines for cultivation under saline conditions. Traits associated with panicle and biomass were identified as key indicators for selecting high-yielding lines. Lines 47 and 49, due to their superior grain yield, desirable biomass, and low saponin content, are recommended as promising candidates for direct release or for use in hybridization programs aimed at developing salt-tolerant cultivars. The high heritability of the most important traits highlights the potential success of future breeding programs. Ultimately, these findings can contribute to the expansion of quinoa cultivation and improvement of food security in arid and saline regions of Iran. سابقه و هدف: کینوا به ‌دلیل تنوع ژنتیکی بسیار بالا، سازگاری گسترده، ارزش تغذیه‌ای قابل‌توجه و متحمل بودن در برابر تنش‌های محیطی به‌عنوان یکی از گزینه‌های بالقوه و راهبردی برای تقویت امنیت غذایی و پایداری تولید در مناطق خشک و نیمه‌خشک شناخته می‌شود. با‌توجه‌به بحران کم‌آبی و کاهش کیفیت منابع آبی در ایران، شناسایی لاین‌های متحمل به شوری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. ازاین‌رو، این پژوهش با‌هدف شناسایی، ارزیابی و معرفی صفات مؤثر در گزینش لاین‌های زودرس، پرمحصول و متحمل به شوری در بین ژرم‌پلاسم‌های متنوع کینوا انجام شد.<br />مواد و روش‌ها: برای این منظور، 49 لاین کینوا در مرداد سال 1401 در ایستگاه تحقیقات شوری صدوق واقع در مرکز ملی تحقیقات شوری یزد، در قالب طرح لاتیس با دو تکرار و تحت شرایط شوری آب آبیاری موردبررسی قرار گرفتند. صفاتی از جمله ارتفاع بوته، طول و وزن پانیکول، عملکرد دانه، وزن هزار دانه، زیست‌توده و محتوای ساپونین اندازه‌گیری شدند. داده‌ها با استفاده از تجزیه واریانس، تحلیل همبستگی، خوشه‌بندی و تجزیه به مؤلفه‌های اصلی مورد ارزیابی قرار گرفتند.<br />یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر لاین‌ها بر تمامی صفات در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود. لاین‌های 47 و 49 بیشترین عملکرد دانه (به ترتیب 11/281 و 43/277 گرم بر مترمربع) و لاین‌های 7 و 33 بالاترین وزن هزار دانه را (به ترتیب 2/73 و 2/74 گرم) داشتند. در‌حالی‌که لاین ۳ پایین‌ترین عملکرد دانه و بیشترین ارتفاع کف ساپونین (6/20 سانتی‌متر) را نشان داد. تحلیل خوشه‌ای، لاین‌ها را در شش گروه متمایز قرار داد و خوشه سوم (لاین‌های 5، 47 و 49) بیشترین عملکرد و زیست‌توده را نشان داد. سه مؤلفه اصلی اول حدود 72 درصد از واریانس کل داده‌ها را تبیین کردند. نتایج وراثت‌پذیری نشان داد که صفات ارتفاع بوته، وزن پانیکول و عملکرد دانه به‌طور قابل‌توجهی تحت کنترل ژنتیکی قرار داشته و دارای پتانسیل بالایی برای بهبود از طریق گزینش هستند.<br />نتیجه‌گیری: به‌طورکلی، این مطالعه وجود پتانسیل ژنتیکی قابل‌توجهی را در بین لاین‌های زودرس کینوا برای کشت در شرایط شور تأیید کرد. صفات مرتبط با پانیکول و زیست‌توده به‌عنوان شاخص‌های کلیدی برای گزینش لاین‌های پرمحصول معرفی شدند. لاین‌های ۴۷ و ۴۹ به‌دلیل دارابودن بالاترین عملکرد، زیست‌توده مطلوب و محتوای ساپونین پایین، به‌عنوان ارقام برتر برای معرفی مستقیم یا استفاده در برنامه‌های دورگ‌گیری به‌منظور تولید ارقام متحمل به شوری پیشنهاد می‌گردند. وراثت‌پذیری بالای اکثر صفات مهم، موفقیت برنامه‌های اصلاحی را نوید می‌دهد. در نهایت، این یافته‌ها می‌تواند نقش مؤثری در توسعه کشت کینوا و افزایش امنیت غذایی در مناطق خشک و شور ایران ایفا کند. https://ejcp.gau.ac.ir/article_7680_9b618998de4a6f0452a0ea78c2a19d8e.pdf